Nietoperze (Chiroptera) należą do najbardziej fascynujących zwierząt żyjących na Ziemi. Są jedynymi ssakami, które opanowały sztukę aktywnego lotu. Potrafią poruszać się w całkowitej ciemności, wykorzystując echo własnych głosów, a niektóre z nich odbywają wędrówki liczące tysiące kilometrów. Wśród nietoperzy znajdziemy zarówno maleńkie gatunki ważące zaledwie kilka gramów, jak i olbrzymy o rozpiętości skrzydeł przekraczającej półtora metra.
Jedne chwytają owady w locie, inne żywią się owocami, zapylają kwiaty, łowią ryby, a nawet przygotowują schronienia z liści. Niektóre potrafią przetrwać wiele miesięcy w stanie głębokiego odrętwienia i żyć zadziwiająco długo jak na zwierzęta o tak niewielkich rozmiarach.
Nietoperze występują niemal na całej kuli ziemskiej. Zamieszkują lasy tropikalne, pustynie, góry, rozległe kompleksy leśne, a także miasta i wsie. W ciągu milionów lat ewolucji wykształciły niezwykłą różnorodność przystosowań, pozwalających im wykorzystywać środowiska i źródła pokarmu niedostępne dla wielu innych ssaków.
Choć towarzyszą człowiekowi od niepamiętnych czasów, wciąż skrywają wiele tajemnic. Zapraszamy do odkrywania ich świata poprzez krótkie opowieści i artykuły, w których szczegółowo przedstawiamy najnowsze odkrycia naukowe.
1. Nietoperze – niezwykli mistrzowie lotu
Nietoperze są jedynymi ssakami zdolnymi do aktywnego lotu. Ich skrzydła, zbudowane z wydłużonych palców i rozpiętej między nimi elastycznej błony lotnej, pozwalają wykonywać niezwykle precyzyjne manewry. Potrafią błyskawicznie zmieniać kierunek, chwytać owady w powietrzu, a nawet lądować głową w dół.
Niektóre nietoperze polują tuż nad ziemią, inne wśród koron drzew, ale są też gatunki regularnie wykorzystujące przestrzeń powietrzną setki metrów nad naszymi głowami. Badania wykazały aktywność nietoperzy na wysokości przekraczającej kilometr, a wyjątkowe obserwacje dokumentują ich obecność jeszcze wyżej.
Nietoperze potrafią także pić wodę bez lądowania. Przelatują tuż nad taflą zbiornika i na moment dotykają jej pyskiem. Podczas dalekich wędrówek wykorzystują sprzyjające warunki atmosferyczne, a niektóre gatunki oszczędzają energię dzięki odpowiedniemu sposobowi lotu.
Przeczytaj więcej:
Nietoperze są wyjątkowe, bo potrafią latać
https://nietoperze.pl/nietoperze-sa-wyjatkowe-bo-potrafia-latac-2/
Skok w noc. Jak nietoperze startują i lądują?
https://nietoperze.pl/skok-w-noc-jak-nietoperze-startuja-i-laduja/
Sekret nocnych lotników. Jak nietoperze piją wodę, nie przerywając lotu?
https://nietoperze.pl/sekret-nocnych-lotnikow-jak-nietoperze-pija-wode-nie-przerywajac-lotu/
Jak wysoko od ziemi można spotkać nietoperza?
https://nietoperze.pl/jak-wysoko-od-ziemi-mozna-spotkac-nietoperza/
4945 metrów nad poziomem morza. Tak wysoko potrafią żerować nietoperze
https://nietoperze.pl/4945-metrow-nad-poziomem-morza-tak-wysoko-potrafia-zerowac-nietoperze/
Szybować, żeby lecieć dalej. Jak nietoperze oszczędzają energię w locie
https://nietoperze.pl/szybowac-zeby-leciec-dalej-jak-nietoperze-oszczedzaja-energie-w-locie/
Nowe badania nad lotem nietoperzy
https://nietoperze.pl/nowe-badania-nad-lotem-nietoperzy/
Wiosenna migracja nietoperzy z pomocą frontów burzowych
https://nietoperze.pl/wiosenna-migracja-nietoperzy-z-pomoca-frontow-burzowych/
2. Skąd wzięły się nietoperze i jak wiele ich jest?
Historia ewolucyjna nietoperzy sięga dziesiątek milionów lat. Ich przodkowie stopniowo wykształcili zdolność aktywnego lotu, a rozwój echolokacji otworzył przed wieloma gatunkami zupełnie nowe możliwości zdobywania pokarmu.
Dziś nietoperze są drugim, po gryzoniach, najliczniejszym pod względem liczby gatunków rzędem ssaków. Znanych jest ponad 1500 gatunków, a kolejne nadal są odkrywane.
W Polsce stwierdzono dotychczas 28 gatunków nietoperzy. Niektóre występują niemal w całym kraju, inne należą do rzadkości. Badania genetyczne i bioakustyczne pozwalają coraz dokładniej poznawać ich różnorodność i rozmieszczenie.
Przeczytaj więcej:
Od drzew do nocnego nieba. Jak ewoluowały nietoperze?
https://nietoperze.pl/od-drzew-do-nocnego-nieba-jak-ewoluowaly-nietoperze/
Krajowe gatunki nietoperzy
https://nietoperze.pl/nietoperze/krajowe-gatunki/
Jak daleko na północ docierają nietoperze?
https://nietoperze.pl/jak-daleko-na-polnoc-docieraja-nietoperze/
3. Co jedzą nietoperze i jak zdobywają pokarm?
Większość nietoperzy odżywia się owadami i innymi bezkręgowcami, ale w toku ewolucji powstały także gatunki owocożerne, nektarożerne, rybożerne i drapieżne.
Wszystkie nietoperze występujące w Polsce żywią się przede wszystkim bezkręgowcami. Niektóre chwytają owady w otwartej przestrzeni, inne polują wśród roślinności, nad wodą lub zbierają zdobycz z powierzchni liści i ziemi.
W tropikach żyją nietoperze łowiące ryby, polujące na żaby, gryzonie, jaszczurki i ptaki. Jeszcze inne odżywiają się owocami i nektarem kwiatów, odgrywając ważną rolę w rozsiewaniu nasion i zapylaniu roślin.
Przeczytaj więcej:
Nauka i Nietoperze. Gdzie żyją nietoperze owadożerne i jak polują?
https://nietoperze.pl/nauka-i-nietoperze-gdzie-zyja-nietoperze-owadozerne-i-jak-poluja/
Nauka & Nietoperze. Gdzie żyją owocożerne nietoperze i jak zdobywają pokarm?
https://nietoperze.pl/nauka-nietoperze-gdzie-zyja-owocozerne-nietoperze-i-jak-zdobywaja-pokarm/
Nauka & Nietoperze. Nietoperze polujące na gryzonie, ptaki, ryby i żaby – gdzie żyją i jak zdobywają pokarm?
https://nietoperze.pl/nietoperze-polujace-na-ptaki-ryby-i-zaby-gdzie-zyja-i-jak-zdobywaja-pokarm/
Jak poluje nocek duży?
https://nietoperze.pl/jak-poluje-nocek-duzy/
Nocek łydkowłosy – myśliwy znad tafli
https://nietoperze.pl/nocek-lydkowlosy-mysliwy-znad-tafli/
Jak ćma próbuje przechytrzyć mopka
https://nietoperze.pl/jak-cma-probuje-przechytrzyc-mopka/
4. Wampiry – niezwykła specjalizacja pokarmowa
Wśród ponad 1500 gatunków nietoperzy zaledwie trzy odżywiają się krwią innych zwierząt. Są to wampiry występujące w Ameryce Środkowej i Południowej.
Nie wysysają one krwi, lecz wykonują niewielkie nacięcie skóry, a następnie zlizują wypływającą krew. Ich ślina zawiera substancje utrudniające krzepnięcie.
Wampiry są interesujące nie tylko ze względu na sposób odżywiania. Tworzą złożone relacje społeczne, potrafią rozpoznawać inne osobniki, a nawet dzielić się zdobytym pokarmem.
Przeczytaj więcej:
Jak to jest mieć w rodzinie wampira?
https://nietoperze.pl/jak-to-jest-miec-w-rodzinie-wampira/
5. Latające lisy – olbrzymy wśród nietoperzy
Wśród nietoperzy tropikalnych szczególne miejsce zajmują rudawki, nazywane również latającymi lisami. Niektóre z nich osiągają rozpiętość skrzydeł przekraczającą półtora metra.
Ich wydłużone pyski i duże oczy przypominają lisy. Rudawki wykorzystują przede wszystkim wzrok i węch, dzięki którym odnajdują owoce i kwiaty.
W tropikalnych miastach można niekiedy obserwować ogromne kolonie tych nietoperzy, które o zmierzchu opuszczają drzewa i wyruszają na nocne żerowanie.
Przeczytaj więcej:
Czy wszystkie nietoperze używają echolokacji? Reportaż z podróży w świat latających lisów
https://nietoperze.pl/czy-wszystkie-nietoperze-uzywaja-echolokacji-reportaz-z-podrozy-w-swiat-latajacych-lisow/
6. Gdzie mieszkają nietoperze?
Nietoperze na ogół nie budują własnych schronień, lecz wykorzystują gotowe kryjówki. Można je spotkać w dziuplach drzew, pod odstającą korą, w szczelinach skalnych, jaskiniach, na strychach, w piwnicach i pod mostami.
Wybór schronienia zależy od gatunku, pory roku i aktualnych potrzeb. Latem szczególnie ważne są ciepłe miejsca rozrodu, zimą natomiast kryjówki zapewniające odpowiednią temperaturę i wilgotność.
Wiele gatunków regularnie zmienia schronienia. Dlatego ochrona pojedynczej dziupli lub budynku nie zawsze wystarcza – potrzebne jest zachowanie całej sieci odpowiednich kryjówek.
Przeczytaj więcej:
Dziuple drzew jako miejsca schronienia nietoperzy w świetle badań
https://nietoperze.pl/dziuple-drzew-jako-miejsca-schronienia-nietoperzy-w-swietle-badan/
Nocek Bechsteina. Tajemniczy mieszkaniec starych lasów
https://nietoperze.pl/nocek-bechsteina-tajemniczy-mieszkaniec-starych-lasow/
Nauka & Nietoperze. Aleksandretty kontra nietoperze. Walka o dziuple w starych drzewach
https://nietoperze.pl/nauka-nietoperze-aleksandretty-kontra-nietoperze-walka-o-dziuple-w-starych-drzewach/
Schrony dla nietoperzy – jakie wybrać, gdzie wieszać i kiedy nie mają sensu?
https://nietoperze.pl/schrony-dla-nietoperzy-jakie-wybrac-gdzie-wieszac-i-kiedy-nie-maja-sensu/
7. Echolokacja – jak nietoperze poznają świat za pomocą dźwięków?
Większość nietoperzy wykorzystuje echolokację, czyli zdolność orientowania się w przestrzeni na podstawie odbitych fal dźwiękowych.
Zwierzę emituje ultradźwięki, które odbijają się od przeszkód i wracają do jego uszu. Analizując echo, nietoperz potrafi określić położenie, odległość i niektóre właściwości obiektów znajdujących się w otoczeniu.
Echolokacja pozwala nietoperzom omijać przeszkody i chwytać drobne owady w całkowitej ciemności. Poszczególne gatunki wykorzystują jednak różne rodzaje sygnałów, dostosowane do środowiska i sposobu polowania.
Przeczytaj więcej:
Jak nietoperze „budują” obraz świata z dźwięku?
https://nietoperze.pl/jak-nietoperze-buduja-obraz-swiata-z-dzwieku/
Nauka & Nietoperze. Od echolokacji do algorytmów
https://nietoperze.pl/nauka-nietoperze-od-echolokacji-do-algorytmow/
Jak mobilne sieci sensoryczne pomagają nietoperzom odnajdywać pokarm
https://nietoperze.pl/jak-mobilne-sieci-sensoryczne-pomagaja-nietoperzom-odnajdywac-pokarm/
8. Nie tylko echolokacja – niezwykłe zmysły nietoperzy
Nietoperze nie są ślepe. Mają oczy i potrafią wykorzystywać wzrok, a u niektórych gatunków odgrywa on bardzo ważną rolę podczas orientacji i poszukiwania pokarmu.
Wiele nietoperzy ma również doskonale rozwinięty słuch. Gacki, których uszy są niemal tak długie jak ich ciało, potrafią wychwytywać niezwykle ciche dźwięki wydawane przez owady.
Ważne są także węch i dotyk. Drobne włosy czuciowe na pysku oraz błonach lotnych dostarczają informacji o otoczeniu i pomagają kontrolować ruch.
Przeczytaj więcej:
Jak widzą świat nietoperze?
https://nietoperze.pl/jak-widza-swiat-nietoperze/
Po co gackowi takie duże uszy?
https://nietoperze.pl/po-co-gackowi-takie-duze-uszy/
Po co nietoperzowi wąsy? Niezwykły zmysł dotyku ukryty na pysku
https://nietoperze.pl/po-co-nietoperzowi-wasy-niezwykly-zmysl-dotyku-ukryty-na-pysku/
Co potrafi język nietoperza?
https://nietoperze.pl/co-potrafi-jezyk-nietoperza-2/
9. Czy nietoperze rozmawiają i śpiewają?
Nietoperze wykorzystują dźwięki nie tylko do echolokacji. Potrafią również komunikować się ze sobą, przekazując informacje dotyczące obecności innych osobników, zagrożeń, relacji społecznych i zachowań godowych.
U niektórych gatunków opisano rozbudowane sekwencje głosowe przypominające śpiew. Inne wykorzystują charakterystyczne nawoływania umożliwiające rozpoznawanie członków kolonii.
Badania komunikacji nietoperzy pokazują, że ich nocny świat jest znacznie bardziej złożony, niż można przypuszczać.
Przeczytaj więcej:
Czy nietoperze śpiewają?
https://nietoperze.pl/czy-nietoperze-spiewaja/
Dlaczego jedne dźwięki nie przeszkadzają nietoperzom, a inne stają się dla nich problemem?
https://nietoperze.pl/dlaczego-jedne-dzwieki-nie-przeszkadzaja-nietoperzom-a-inne-staja-sie-dla-nich-problemem/
10. Pamięć i orientacja – jak nietoperze odnajdują drogę?
Nietoperze potrafią zapamiętywać miejsca schronienia, żerowiska i trasy przelotu. Jest to szczególnie ważne dla gatunków, które regularnie przemieszczają się między odległymi obszarami.
Niektóre nietoperze owocożerne muszą pamiętać rozmieszczenie drzew i okresy dojrzewania owoców. Gatunki owadożerne wykorzystują znajomość krajobrazu podczas powrotów do kryjówek i poszukiwania pokarmu.
Naukowcy odkrywają coraz bardziej złożone mechanizmy nawigacji tych zwierząt, pokazujące, że nietoperze nie polegają wyłącznie na echolokacji.
Przeczytaj więcej:
Jaką pamięć mają nietoperze?
https://nietoperze.pl/jaka-pamiec-maja-nietoperze/
Nietoperze pokazują nowy sposób nawigacji – odkrycie opublikowane w „Science”
https://nietoperze.pl/nietoperze-pokazuja-nowy-sposob-nawigacji-odkrycie-opublikowane-w-science/
11. Jak nietoperze oszczędzają energię?
Lot wymaga znacznych nakładów energii, dlatego nietoperze wykształciły skuteczne mechanizmy jej oszczędzania.
Potrafią dostosowywać sposób lotu do warunków otoczenia, a także okresowo obniżać temperaturę ciała i tempo przemiany materii.
W zależności od pory roku, pogody i dostępności pokarmu mogą przechodzić w stan krótkotrwałego odrętwienia, nazywany torporem. Pozwala im to ograniczyć zużycie energii w okresach, kiedy zdobywanie pokarmu jest utrudnione.
Przeczytaj więcej:
Nigdy za zimno, nigdy za gorąco. Jak nietoperze zarządzają temperaturą własnego ciała
https://nietoperze.pl/nigdy-za-zimno-nigdy-za-goraco-jak-nietoperze-zarzadzaja-temperatura-wlasnego-ciala/
Szybować, żeby lecieć dalej. Jak nietoperze oszczędzają energię w locie
https://nietoperze.pl/szybowac-zeby-leciec-dalej-jak-nietoperze-oszczedzaja-energie-w-locie/
12. Hibernacja – jak nietoperze przeżywają zimę?
Nietoperze zamieszkujące strefę umiarkowaną muszą przetrwać okres, w którym dostępność owadów jest bardzo ograniczona. Większość krajowych gatunków wykorzystuje w tym celu hibernację.
Podczas zimowego odrętwienia temperatura ciała nietoperza znacznie się obniża, a praca serca i oddychanie ulegają spowolnieniu. Dzięki temu zwierzę może przetrwać wiele tygodni, korzystając ze zgromadzonych jesienią zapasów tłuszczu.
Hibernacja nie jest jednak nieprzerwanym snem. Nietoperze okresowo wybudzają się, co wiąże się ze znacznym zużyciem energii. Dlatego tak ważne jest zapewnienie im spokoju w zimowiskach.
Przeczytaj więcej:
Jesień i nietoperze – czego naprawdę potrzebują przed zimą?
https://nietoperze.pl/jesien-i-nietoperze-czego-naprawde-potrzebuja-przed-zima/
Noc przed zimą. Historia jesiennego rojenia nietoperzy
https://nietoperze.pl/noc-przed-zima-historia-jesiennego-rojenia-nietoperzy-noc-przed-zima-historia-jesiennego-rojenia-nietoperzy/
Nigdy za zimno, nigdy za gorąco. Jak nietoperze zarządzają temperaturą własnego ciała
https://nietoperze.pl/nigdy-za-zimno-nigdy-za-goraco-jak-nietoperze-zarzadzaja-temperatura-wlasnego-ciala/
13. Wędrówki nietoperzy – podróże na tysiące kilometrów
Niektóre gatunki nietoperzy podejmują sezonowe migracje między miejscami rozrodu a zimowiskami. W Europie należą do nich między innymi borowiec wielki, borowiaczek i karlik większy.
Podczas wędrówek nietoperze mogą pokonywać setki, a nawet ponad dwa tysiące kilometrów. Jest to niezwykłe osiągnięcie w przypadku zwierząt ważących niekiedy zaledwie kilkanaście gramów.
Wciąż poznajemy mechanizmy orientacji podczas migracji. Wiadomo jednak, że warunki pogodowe, kierunek wiatru i ukształtowanie terenu mogą odgrywać ważną rolę w przebiegu tych podróży.
Przeczytaj więcej:
Nauka & Nietoperze. 2018 kilometrów dalej. Jak daleko wędrują karliki większe?
https://nietoperze.pl/nauka-nietoperze-2018-kilometrow-dalej-jak-daleko-wedruja-karliki-wieksze/
Wiosenna migracja nietoperzy z pomocą frontów burzowych
https://nietoperze.pl/wiosenna-migracja-nietoperzy-z-pomoca-frontow-burzowych/
Nietoperze pokazują nowy sposób nawigacji – odkrycie opublikowane w „Science”
https://nietoperze.pl/nietoperze-pokazuja-nowy-sposob-nawigacji-odkrycie-opublikowane-w-science/
14. Rozród nietoperzy – niezwykłe strategie przetrwania
Nietoperze wyróżniają się spośród większości niewielkich ssaków stosunkowo niewielką rozrodczością. Większość gatunków występujących w Polsce rodzi zazwyczaj jedno młode w roku, choć u niektórych częste są bliźnięta.
U wielu gatunków do kopulacji dochodzi jesienią, ale zapłodnienie następuje dopiero wiosną. Samice potrafią bowiem przechowywać żywe plemniki w drogach rodnych przez całą zimę.
Niektóre gatunki mają również zdolność opóźniania rozwoju zarodka, co pozwala dostosować termin narodzin młodych do warunków środowiskowych.
Przeczytaj więcej:
Jak plemniki potrafią przetrwać w organizmie samicy nietoperza przez całą zimę?
https://nietoperze.pl/jak-plemniki-potrafia-przetrwac-w-organizmie-samicy-nietoperza-przez-cala-zime/
Ciąża może poczekać. Jak samice nietoperzy wybierają najlepszy moment
https://nietoperze.pl/ciaza-moze-poczekac-jak-samice-nietoperzy-wybieraja-najlepszy-moment/
Czy nietoperze kochają się w powietrzu?
https://nietoperze.pl/czy-nietoperze-kochaja-sie-w-powietrzu/
Nietypowy wzorzec kopulacji u mroczków późnych (Eptesicus serotinus)
https://nietoperze.pl/nietypowy-wzorzec-kopulacji-u-mroczkow-poznych-eptesicus-serotinus/
15. Narodziny i dzieciństwo nietoperzy
Nietoperze rodzą młode w bardzo różnych miejscach – w jaskiniach, dziuplach, szczelinach skalnych i budynkach. Samice wielu gatunków tworzą kolonie rozrodcze, w których wspólnie przebywają podczas wychowywania potomstwa.
Noworodki nie potrafią jeszcze latać i są całkowicie zależne od opieki matki. Karmione mlekiem, rozwijają się stosunkowo szybko i po kilku tygodniach zaczynają podejmować pierwsze próby lotu.
Niektóre gatunki wykazują niezwykłe zachowania opiekuńcze. Badania opisują między innymi rozpoznawanie własnego potomstwa, współpracę między osobnikami i przypadki opieki nad osieroconymi młodymi.
Przeczytaj więcej:
Jak nietoperze rodzą młode, wisząc głową w dół?
https://nietoperze.pl/jak-nietoperze-rodza-mlode-wiszac-glowa-w-dol/
Jak wygląda dzieciństwo u nietoperzy?
https://nietoperze.pl/jak-wyglada-dziecinstwo-u-nietoperzy/
Nauka & Nietoperze. Niełatwo być „nastolatkiem nietoperzem”. Jak dorastają młode nietoperze?
https://nietoperze.pl/nauka-nietoperze-nielatwo-byc-nastolatkiem-nietoperzem/
Najtrudniejszy rok życia. Dlaczego pierwszy rok jest dla nietoperzy najtrudniejszą próbą?
https://nietoperze.pl/najtrudniejszy-rok-zycia-dlaczego-pierwszy-rok-jest-dla-nietoperzy-najtrudniejsza-proba/
Czy nietoperze adoptują sieroty?
https://nietoperze.pl/czy-nietoperze-adoptuja-sieroty/
Dzień Ojca. Jak zostać ojcem, gdy jest się nietoperzem?
https://nietoperze.pl/dzien-ojca-jak-zostac-ojcem-gdy-jest-sie-nietoperzem/
16. Długowieczność nietoperzy – fenomen w świecie ssaków
Nietoperze należą do najbardziej długowiecznych niewielkich ssaków. Podczas gdy wiele gryzoni o podobnej masie ciała żyje zaledwie kilka lat, niektóre nietoperze mogą osiągać wiek kilkudziesięciu lat.
Rekordowe przypadki przekraczają 40 lat, co jest niezwykłym wynikiem w przypadku tak małych zwierząt.
Przyczyny tej długowieczności są przedmiotem intensywnych badań. Naukowcy analizują między innymi mechanizmy naprawy DNA, funkcjonowanie układu odpornościowego oraz procesy starzenia komórkowego.
Przeczytaj więcej:
Czy badania nad nietoperzami mogą pomóc lepiej zrozumieć procesy starzenia i opracować nowe metody, które pozwolą ludziom żyć dłużej i zdrowiej?
https://nietoperze.pl/czy-badania-nad-nietoperzami-moga-pomoc-lepiej-zrozumiec-procesy-starzenia-i-opracowac-nowe-metody-ktore-pozwola-ludziom-zyc-dluzej-i-zdrowiej/
17. Futro, pielęgnacja i codzienne życie nietoperzy
Nietoperze poświęcają wiele czasu na pielęgnację ciała. Czyszczą futro, błony lotne i uszy, wykorzystując do tego język oraz pazury.
Regularna pielęgnacja pomaga utrzymywać sierść w dobrym stanie, usuwać zanieczyszczenia i pasożyty. U niektórych gatunków czyszczenie ciała innych osobników odgrywa również rolę społeczną.
Nietoperze, podobnie jak wiele innych ssaków, przechodzą także sezonową wymianę sierści. Proces ten ma znaczenie dla utrzymania odpowiedniej izolacji cieplnej oraz funkcjonowania organizmu.
Przeczytaj więcej:
Nietoperza codzienna toaleta. Więcej niż zwykłe czyszczenie futra
https://nietoperze.pl/nietoperza-codzienna-toaleta-wiecej-niz-zwykle-czyszczenie-futra/
Czy nietoperze zmieniają futro?
https://nietoperze.pl/czy-nietoperze-zmieniaja-futro/
Czy nietoperze robią siusiu głową w dół?
https://nietoperze.pl/czy-nietoperze-robia-siusiu-glowa-w-dol/
18. Nietoperze w miastach – nasi nocni sąsiedzi
Nietoperze nie występują wyłącznie w lasach i jaskiniach. Wiele gatunków przystosowało się do życia w środowisku przekształconym przez człowieka.
W miastach wykorzystują szczeliny budynków, strychy, mosty i inne konstrukcje jako miejsca schronienia. Polują w parkach, ogrodach, nad zbiornikami wodnymi i wzdłuż zadrzewionych ulic.
Niektóre gatunki korzystają z owadów gromadzących się w pobliżu sztucznego oświetlenia, inne unikają jasno oświetlonych miejsc.
Szczególnie interesujące jest zachowanie młodych nietoperzy, które pod koniec lata mogą przypadkowo wlatywać do mieszkań i innych pomieszczeń.
Przeczytaj więcej:
Koegzystencja ludzi i nietoperzy: praktyki adaptacji i tolerancji w zurbanizowanym środowisku
https://nietoperze.pl/koegzystencja-ludzi-i-nietoperzy-praktyki-adaptacji-i-tolerancji-w-zurbanizowanym-srodowisku/
Sierpniowi goście. Dlaczego pod koniec lata nietoperze wlatują do naszych domów?
https://nietoperze.pl/sierpniowi-goscie-dlaczego-pod-koniec-lata-nietoperze-wlatuja-do-naszych-domow/
Mroczek późny — „uśmiechnięty” nietoperz ze strychu
https://nietoperze.pl/mroczek-pozny-usmiechniety-nietoperz-ze-strychu/
19. Nietoperze i las – niezwykła sieć zależności
Las jest dla nietoperzy czymś znacznie więcej niż miejscem, w którym można znaleźć schronienie. To również przestrzeń polowania, wychowywania młodych i przemieszczania się pomiędzy różnymi siedliskami. Nietoperze wykorzystują dziuple, pęknięcia pni, szczeliny pod odstającą korą oraz naturalne luki w drzewostanie. Każdy gatunek ma jednak nieco inne wymagania.
Szczególne znaczenie mają stare drzewa, martwe drewno i zróżnicowana struktura lasu. W takich miejscach powstaje wiele naturalnych kryjówek, a bogactwo owadów zapewnia nietoperzom pokarm. Niektóre gatunki polują wśród gęstej roślinności, inne wybierają skraje lasu, drogi leśne i przestrzeń nad koronami drzew.
Nietoperze wpływają również na funkcjonowanie ekosystemów leśnych, zjadając liczne owady, w tym gatunki mogące powodować szkody w drzewostanach. Z kolei sposób prowadzenia gospodarki leśnej może decydować o tym, czy znajdą odpowiednie warunki do życia.
Współczesne badania pokazują, że ochrona nietoperzy w lasach nie polega wyłącznie na pozostawianiu pojedynczych dziuplastych drzew. Równie ważne jest zachowanie całej sieci kryjówek, zróżnicowanych miejsc żerowania i odpowiedniej struktury drzewostanu.
Przeczytaj więcej:
Nietoperze w europejskich lasach produkcyjnych
https://nietoperze.pl/nietoperze-w-europejskich-lasach-produkcyjnych/
Wpływ struktury lasu na bioróżnorodność: nietoperze jako wskaźniki złożonych zależności troficznych
https://nietoperze.pl/wplyw-struktury-lasu-na-bioroznorodnosc-nietoperze-jako-wskazniki-zlozonych-zaleznosci-troficznych/
Nietypowe zabiegi gospodarcze dedykowane nietoperzom w lasach – przykłady eksperymentalnych rozwiązań
https://nietoperze.pl/nietypowe-zabiegi-gospodarcze-dedykowane-nietoperzom-w-lasach-przyklady-eksperymentalnych-rozwiazan/
Dziuple drzew jako miejsca schronienia nietoperzy w świetle badań
https://nietoperze.pl/dziuple-drzew-jako-miejsca-schronienia-nietoperzy-w-swietle-badan/
Wskazówki dla właścicieli lasów: Po co i jak chronić nietoperze?
https://nietoperze.pl/wskazowki-dla-wlascicieli-lasow-po-co-i-jak-chronic-nietoperze/
20. Nietoperze i rolnictwo – nocni sprzymierzeńcy rolników
Kiedy zapada zmrok, nad polami, sadami, łąkami i pastwiskami rozpoczyna się nocne polowanie. Nietoperze chwytają liczne owady, wśród których znajdują się również gatunki uznawane za szkodniki upraw rolnych. Ich obecność może więc wspierać naturalną ochronę roślin i ograniczać liczebność niektórych szkodników.
Zależności między nietoperzami a rolnictwem są jednak znacznie bardziej złożone. Nawet pasące się krowy mogą sprzyjać nietoperzom. Obecność bydła i jego odchodów przyciąga różne bezkręgowce, w tym muchy, na które polują nietoperze. Badania wykazały, że niektóre gatunki chętnie żerują w bezpośrednim sąsiedztwie zwierząt gospodarskich.
Coraz większe zainteresowanie naukowców budzi również agroleśnictwo, czyli łączenie produkcji rolnej z obecnością drzew i krzewów. Drzewa na pastwiskach, zadrzewienia śródpolne i żywopłoty zapewniają nietoperzom miejsca żerowania, trasy przelotu, a niekiedy także schronienia. Szczególnie korzystne mogą być krajobrazy, w których wypas zwierząt odbywa się wśród starych drzew liściastych.
Ważną rolę odgrywają także łąki kwietne. Choć krajowe nietoperze nie odżywiają się nektarem kwiatów, korzystają z bogactwa owadów rozwijających się wśród różnorodnej roślinności. Łąki kwietne, miedze, zadrzewienia i oczka wodne tworzą razem mozaikę siedlisk, w której nietoperze mogą znaleźć pokarm i bezpieczne trasy przemieszczania się.
Ochrona nietoperzy w krajobrazie rolniczym nie musi oznaczać rezygnacji z produkcji żywności. Może polegać na takim gospodarowaniu przestrzenią, aby pola, sady, łąki i pastwiska pozostawały miejscem życia również dla dzikich zwierząt.
Przeczytaj więcej:
Rolnik i nietoperz po tej samej stronie. Agroleśnictwo, które służy obu
https://nietoperze.pl/rolnik-i-nietoperz-po-tej-samej-stronie-agrolesnictwo-ktore-sluzy-obu/
Krowa na pastwisku, nietoperz nad krową. Co łączy wypas zwierząt gospodarskich z nietoperzami?
https://nietoperze.pl/krowa-na-pastwisku-nietoperz-nad-krowa-co-laczy-wypas-zwierzat-gospodarskich-z-nietoperzami/
Nauka & Nietoperze. Łąka kwietna po zmroku. Dlaczego nietoperze potrzebują kwiatów bardziej, niż nam się wydaje
https://nietoperze.pl/nauka-nietoperze-laka-kwietna-po-zmroku-dlaczego-nietoperze-potrzebuja-kwiatow-bardziej-niz-nam-sie-wydaje/
Od pająków do much – elastyczność pokarmowa nocka orzęsionego jako sprzymierzeńca rolników w walce ze szkodnikami
https://nietoperze.pl/od-pajakow-do-much-elastycznosc-pokarmowa-nocka-orzesionego-jako-sprzymierzenca-rolnikow-w-walce-ze-szkodnikami/
Naturalni strażnicy pól i sadów. Jak ptaki i nietoperze chronią plony
https://nietoperze.pl/naturalni-straznicy-pol-i-sadow-jak-ptaki-i-nietoperze-chronia-plony/
Rola nietoperzy w gospodarce i zdrowiu publicznym: przykładowe konsekwencje spadku ich liczebności
https://nietoperze.pl/rola-nietoperzy-w-gospodarce-i-zdrowiu-publicznym-przykladowe-konsekwencje-spadku-ich-liczebnosci/
21. Dlaczego nietoperze są ważne dla człowieka?
Nietoperze pełnią niezwykle ważne funkcje w ekosystemach. Gatunki owadożerne uczestniczą w regulowaniu liczebności owadów, w tym wielu gatunków powodujących szkody w rolnictwie i leśnictwie.
W tropikach nietoperze owocożerne i nektarożerne odgrywają ważną rolę w zapylaniu roślin oraz rozsiewaniu nasion, przyczyniając się do zachowania różnorodności biologicznej.
Znaczenie nietoperzy jest nie tylko przyrodnicze, ale również gospodarcze. Ich obecność wspiera funkcjonowanie ekosystemów, od których zależy także działalność człowieka.
Przeczytaj więcej:
Nauka & Nietoperze. Nietoperze są ważne. Ich spadek liczebności może spowodować więcej, niż nam się wydaje
https://nietoperze.pl/nauka-nietoperze-nietoperze-sa-wazne-ich-spadek-liczebnosci-moze-spowodowac-wiecej-niz-nam-sie-wydaje/
Rola nietoperzy w gospodarce i zdrowiu publicznym: przykładowe konsekwencje spadku ich liczebności
https://nietoperze.pl/rola-nietoperzy-w-gospodarce-i-zdrowiu-publicznym-przykladowe-konsekwencje-spadku-ich-liczebnosci/
Wskazówki dla właścicieli lasów: Po co i jak chronić nietoperze?
https://nietoperze.pl/wskazowki-dla-wlascicieli-lasow-po-co-i-jak-chronic-nietoperze/
22. Nietoperze jako wskaźniki stanu środowiska
Nietoperze mogą dostarczać cennych informacji o stanie środowiska przyrodniczego. Ich liczebność, aktywność i skład gatunkowy zależą między innymi od dostępności pokarmu, jakości siedlisk oraz stopnia przekształcenia krajobrazu.
Jako zwierzęta owadożerne mogą być narażone na gromadzenie się zanieczyszczeń obecnych w ich ofiarach. Badania sierści, tkanek i odchodów pozwalają oceniać narażenie nietoperzy na różne substancje, w tym metale ciężkie.
Z tego względu nietoperze mogą być wykorzystywane jako bioindykatory, czyli organizmy dostarczające informacji o jakości środowiska.
Przeczytaj więcej:
Czy karlik średni (Pipistrellus kuhlii) może służyć jako bioindykator metali ciężkich?
https://nietoperze.pl/czy-karlik-sredni-pipistrellus-kuhlii-moze-sluzyc-jako-bioindykator-metali-ciezkich/
23. Zagrożenia dla nietoperzy
Pomimo niezwykłych zdolności przystosowawczych nietoperze są wrażliwe na zmiany środowiska. Do najważniejszych zagrożeń należą utrata schronień, zanikanie żerowisk, wycinanie starych drzew, niepokojenie kolonii rozrodczych i zimujących zwierząt oraz zanieczyszczenie środowiska.
Coraz większą uwagę zwraca się również na wpływ sztucznego oświetlenia, hałasu i energetyki wiatrowej. Niektóre gatunki są szczególnie narażone na kolizje z turbinami wiatrowymi.
Wszystkie gatunki nietoperzy występujące w Polsce objęte są ochroną gatunkową.
Przeczytaj więcej:
Nauka & Nietoperze. Dlaczego nietoperze lecą do wiatraków?
https://nietoperze.pl/nauka-nietoperze-dlaczego-nietoperze-leca-do-wiatrakow/
Nietoperze i owady kontra LED-y: kto naprawdę zyskuje na nocnym oświetleniu?
https://nietoperze.pl/nietoperze-i-owady-kontra-led-y-kto-naprawde-zyskuje-na-nocnym-oswietleniu/
Dlaczego jedne dźwięki nie przeszkadzają nietoperzom, a inne stają się dla nich problemem?
https://nietoperze.pl/dlaczego-jedne-dzwieki-nie-przeszkadzaja-nietoperzom-a-inne-staja-sie-dla-nich-problemem/
24. Jak chronić nietoperze?
Skuteczna ochrona nietoperzy wymaga przede wszystkim zachowania ich naturalnych schronień, miejsc rozrodu i zimowania oraz odpowiednich terenów żerowania.
Ważną rolę odgrywa ochrona starych drzew dziuplastych, odpowiednie prowadzenie prac remontowych i gospodarki leśnej, a także utrzymywanie zróżnicowanego krajobrazu.
W niektórych sytuacjach stosuje się również specjalne schronienia zastępcze, takie jak skrzynki dla nietoperzy. Nie mogą one jednak w pełni zastąpić naturalnych kryjówek.
Przeczytaj więcej:
Budka to nie wszystko. Jak dziś pomaga się nietoperzom?
https://nietoperze.pl/budka-to-nie-wszystko-jak-dzis-pomaga-sie-nietoperzom/
Schrony dla nietoperzy – jakie wybrać, gdzie wieszać i kiedy nie mają sensu?
https://nietoperze.pl/schrony-dla-nietoperzy-jakie-wybrac-gdzie-wieszac-i-kiedy-nie-maja-sensu/
Wskazówki dla właścicieli lasów: Po co i jak chronić nietoperze?
https://nietoperze.pl/wskazowki-dla-wlascicieli-lasow-po-co-i-jak-chronic-nietoperze/
Projekt czynnej ochrony mopka zachodniego zakończony sukcesem
https://nietoperze.pl/projekt-czynnej-ochrony-mopka-zachodniego-zakonczony-sukcesem/
25. Jak naukowcy badają nietoperze?
Poznawanie życia nietoperzy wymaga stosowania specjalistycznych metod badawczych. Nocny tryb życia, zdolność do lotu oraz wykorzystywanie trudno dostępnych schronień sprawiają, że ich obserwacja jest często znacznie trudniejsza niż w przypadku innych ssaków.
Współcześni badacze korzystają z detektorów ultradźwiękowych, kamer termowizyjnych, miniaturowych nadajników telemetrycznych, badań genetycznych oraz automatycznych systemów monitoringu.
Coraz większe znaczenie mają również metody komputerowej analizy nagrań i sztucznej inteligencji. Pozwalają one przetwarzać ogromne ilości danych oraz odkrywać wcześniej nieznane aspekty zachowania nietoperzy.
Przeczytaj więcej:
Nauka & Nietoperze. Od echolokacji do algorytmów
https://nietoperze.pl/nauka-nietoperze-od-echolokacji-do-algorytmow/
Nauka & Nietoperze. Dron leci za nietoperzem. Tylko jak go nie spłoszyć?
https://nietoperze.pl/nauka-nietoperze-dron-leci-za-nietoperzem-tylko-jak-go-nie-sploszyc/
Nietoperze pokazują nowy sposób nawigacji – odkrycie opublikowane w „Science”
https://nietoperze.pl/nietoperze-pokazuja-nowy-sposob-nawigacji-odkrycie-opublikowane-w-science/
Poznajmy nietoperze, aby lepiej je chronić
Nietoperze to zwierzęta niezwykłe, a mimo to wciąż kryjące przed nami wiele tajemnic. Im więcej dowiadujemy się o ich życiu, tym lepiej rozumiemy, jak ważną rolę odgrywają w przyrodzie i jak wiele zagrożeń wiąże się ze zmianami zachodzącymi w środowisku.
Poznawanie nietoperzy to jednak nie tylko fascynująca przygoda naukowa. To również pierwszy krok do ich skutecznej ochrony. Trudno bowiem chronić coś, czego się nie zna i nie rozumie.
Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Nietoperzy (OTON) skupia osoby zainteresowane poznawaniem i ochroną tych niezwykłych ssaków. Prowadząc badania, działania ochronne i edukacyjne, staramy się nie tylko lepiej poznawać życie nietoperzy, ale również przyczyniać się do zachowania ich populacji i środowisk, w których występują.
Na stronie nietoperze.pl dzielimy się wiedzą, wynikami badań, obserwacjami i ciekawostkami ze świata nietoperzy. Chcemy pokazywać, jak interesujące są te zwierzęta, wyjaśniać ich zachowania, obalać narosłe wokół nich mity i zachęcać do ich poznawania.
Złoty Nietoperz – wyróżnienie dla tych, którzy pomagają nietoperzom
Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Nietoperzy organizuje również konkurs „Złoty Nietoperz”, którego celem jest wyróżnianie osób i instytucji szczególnie zaangażowanych w ochronę tych niezwykłych ssaków.
Wyróżnienie przyznawane jest za działania na rzecz ochrony nietoperzy, budowanie ich pozytywnego wizerunku oraz działalność edukacyjną popularyzującą wiedzę o tych zwierzętach.
Konkurs skierowany jest zarówno do osób prywatnych, jak i organizacji, instytucji oraz grup nieformalnych prowadzących działania na rzecz nietoperzy w Polsce.
Więcej informacji o konkursie „Złoty Nietoperz”, zasadach zgłaszania kandydatów i laureatach:
Mamy nadzieję, że zamieszczone tu informacje pozwolą spojrzeć na nietoperze z większym zainteresowaniem i zrozumieniem. Być może staną się również początkiem własnych obserwacji, poszukiwań i zainteresowania ochroną tych niezwykłych ssaków.
Bo im lepiej poznajemy nietoperze, tym więcej mamy powodów, aby je chronić.