Kilka lat temu podczas zajęć przyrodniczych jedno z dzieci zadało mi pozornie proste pytanie: jak wysoko mogą latać nietoperze? Odpowiedziałam wtedy: „wysoko”, bo nie znałam dokładnej odpowiedzi. W tamtym czasie wydawało się, że nietoperze polują głównie tuż nad ziemią lub wśród koron drzew. Dopiero sięgnięcie do publikacji naukowych pokazało, jak bardzo byłam daleka od pełnej odpowiedzi. Okazało się, że niektóre gatunki regularnie polują na wysokości kilkuset metrów nad ziemią, a badacze rejestrowali ich aktywność nawet powyżej jednego kilometra. To właśnie ta dziecięca ciekawość stała się inspiracją do zgłębienia tematu i poszukania odpowiedzi, którą dziś można oprzeć na wynikach badań naukowych.
Przez długi czas naukowcy mogli obserwować nietoperze jedynie z poziomu ziemi. Ograniczały ich możliwości techniczne – detektory ultradźwięków rejestrowały sygnały echolokacyjne przede wszystkim w pobliżu miejsca ustawienia aparatury. Dopiero w 1982 roku Donald R. Griffin i David Thompson zastosowali nowatorską metodę, podwieszając detektor pod balonem wypełnionym helem. Mikrofon rejestrował echolokację na wysokości od 100 do 300 metrów nad ziemią, a wyniki zaskoczyły badaczy. Na pułapie **200–300 metrów** aktywność nietoperzy była często większa niż przy powierzchni ziemi, a charakterystyczne serie szybkich impulsów (*feeding buzz*) wskazywały, że zwierzęta aktywnie polowały na owady właśnie na tej wysokości (Griffin i Thompson, 1982).
Autorzy zwrócili uwagę, że lot wysoko nad ziemią może być dla nietoperzy wyjątkowo korzystny. W otwartej przestrzeni nie występują gałęzie ani inne przeszkody zakłócające echolokację, dzięki czemu zwierzęta łatwiej wykrywają pojedyncze owady unoszące się w powietrzu. Wyniki badań były jednym z pierwszych bezpośrednich dowodów na to, że nietoperze nie ograniczają swojej aktywności do przestrzeni tuż nad ziemią lub koron drzew.
Piętnaście lat później Michael B. Fenton i Donald R. Griffin przeprowadzili podobne badania w Zimbabwe. Również wykorzystali detektory ultradźwięków unoszone przez balony, rejestrując aktywność co najmniej siedmiu gatunków nietoperzy na wysokości dochodzącej do **600 metrów nad ziemią**. W zapisie echolokacji wielokrotnie pojawiały się sekwencje świadczące o skutecznym chwytaniu owadów, co potwierdziło, że wysokie warstwy atmosfery są regularnie wykorzystywane jako miejsce żerowania.
Najbardziej szczegółowych danych dostarczyły badania Gary’ego F. McCrackena i współpracowników. Korzystając z mikrofonów unoszonych przez balony i latawce, naukowcy zarejestrowali ponad 22 tysiące sygnałów echolokacyjnych brazylijskich molosów (*Tadarida brasiliensis*) na wysokości od poziomu gruntu do **1118 metrów**. Największą aktywność odnotowano między **400 a 500 metrami**, natomiast sygnały świadczące o chwytaniu owadów rejestrowano nawet na **900 metrach**. Wyniki wykazały, że nietoperze podążają za skupiskami migrujących owadów przemieszczających się wraz z prądami powietrznymi.
Przegląd badań nad wykorzystaniem przestrzeni powietrznej przez nietoperze, przedstawiony przez Elisabeth Kalko i współpracowników, potwierdza, że wiele gatunków regularnie wykorzystuje tzw. aerosferę – przestrzeń powietrzną położoną wysoko ponad roślinnością. Autorzy wskazują, że rozwój radarów, telemetrii i detektorów ultradźwięków pozwolił odkryć, iż część gatunków żeruje znacznie wyżej, niż wcześniej przypuszczano.
Jednym z najbardziej niezwykłych opisanych przypadków jest kolizja borowca srebrzystego (*Lasiurus cinereus*) z wojskowym samolotem szkoleniowym. Suzanne C. Peurach opisała zdarzenie z 9 października 2001 roku, do którego doszło na wysokości **2438 metrów (8000 stóp) nad poziomem gruntu**. Analiza szczątków potwierdziła gatunek zwierzęcia. Publikacja dokumentuje obecność nietoperza na tej wysokości, jednak nie pozwala stwierdzić, czy był to pułap typowego aktywnego lotu lub żerowania. Jest to pojedynczy, wyjątkowy przypadek potwierdzający, że nietoperze mogą pojawiać się nawet na wysokościach przekraczających dwa kilometry.
Dotychczasowe badania pokazują, że wysokość lotu nietoperzy zależy od gatunku, warunków atmosferycznych oraz dostępności pokarmu. Wiele gatunków poluje na wysokości od kilkudziesięciu do kilkuset metrów nad ziemią. Niektóre regularnie osiągają pułap **400–600 metrów**, a u brazylijskich molosów potwierdzono aktywność do **1118 metrów**, przy czym zachowania związane z polowaniem rejestrowano do około **900 metrów**.
Okazało się, że nocne niebo nie kończy się na koronach drzew. Setki metrów nad ziemią trwa nieustanny ruch migrujących owadów, a wraz z nimi pojawiają się ich najskuteczniejsi łowcy. Każde kolejne badanie pokazuje, że atmosfera jest dla nietoperzy nie tylko drogą przelotu, lecz także ważnym miejscem zdobywania pokarmu i elementem ich codziennego życia. Wciąż pozostaje jednak wiele pytań o to, jak odnajdują ofiary w tak rozległej przestrzeni i jakie mechanizmy pozwalają im bezpiecznie poruszać się na dużych wysokościach.
Źródła
Griffin D.R., Thompson D. (1982). *High Altitude Echolocation of Insects by Bats*. Behavioral Ecology and Sociobiology.
Fenton M.B., Griffin D.R. (1997). *High-Altitude Pursuit of Insects by Echolocating Bats*. Journal of Mammalogy.
McCracken G.F. i wsp. (2008). *Brazilian free-tailed bats (Tadarida brasiliensis) at high altitude: links to migratory insect populations*. Integrative and Comparative Biology.
Kalko E.K.V. i wsp. (2008). *Flying High—Assessing the Use of the Aerosphere by Bats*. Integrative and Comparative Biology.
Peurach S.C. (2003). *High-altitude Collision between an Airplane and a Hoary Bat*. *Bat Research News*.
