Zmień rodzaj lub styl bloku
Przenieś blok Akapit w górę z pozycji 2 na pozycję 1
Przenieś blok Akapit w dół z pozycji 2 na pozycję 3
Każdy, kto choć raz wszedł do starej wieży kościoła, na strych lub do jaskini pełnej nietoperzy, prędzej czy później zadaje sobie to samo pytanie. Skoro przez większość dnia wiszą głową w dół, to jak oddają mocz? Czy nie oblewają nim własnego futra?
To jedno z tych pytań, które wydają się zabawne, dopóki nie spróbujemy znaleźć odpowiedzi. A ta okazuje się zaskakująco ciekawa.
Przez lata wielu ludzi wyobrażało sobie, że nietoperze załatwiają swoje potrzeby, nie zmieniając pozycji i po prostu wisząc głową w dół. W rzeczywistości robią to znacznie sprytniej. Gdy przychodzi moment oddania moczu lub kału, zwierzę odczepia jedną lub obie tylne kończyny od podłoża, obraca ciało do przodu i zawisa przez chwilę niemal pionowo, podtrzymując się pazurami przednich kończyn lub jednej z tylnych stóp. Dzięki temu mocz i odchody spadają swobodnie na ziemię, zamiast zabrudzić futro czy cienką błonę skrzydeł. Po kilku sekundach nietoperz wraca do swojej zwykłej pozycji wiszącej.
To prosty, ale bardzo skuteczny sposób na utrzymanie skrzydeł w czystości. Skrzydła nietoperza nie są pokryte piórami jak u ptaków. Tworzy je cienka błona rozpięta pomiędzy wydłużonymi palcami. Nawet niewielkie zabrudzenie mogłoby pogorszyć właściwości lotne lub utrudnić pielęgnację. Dlatego utrzymanie skrzydeł w czystości jest dla tych ssaków sprawą pierwszorzędną.
Co ciekawe, nietoperze wcale nie wiszą dokładnie „głową w dół”. Choć ich ciało skierowane jest pionowo, głowa zwykle pozostaje wyraźnie uniesiona. Zwrócili na to uwagę Susanta Mallick i współpracownicy (2022), analizując postawę odpoczywających nietoperzy. Autorzy wykazali, że zwierzęta zginają szyję tak, aby pysk był skierowany pod niewielkim kątem ku górze, a nie pionowo ku ziemi. Oznacza to, że popularne określenie „wiszą głową w dół” nie jest całkowicie zgodne z rzeczywistością.
W wielu koloniach można zauważyć jeszcze jedno zachowanie. Część nietoperzy oddaje mocz lub kał już podczas pierwszych chwil lotu po opuszczeniu kryjówki. Biolodzy uważają, że pozwala to zmniejszyć masę ciała tuż przed nocnym żerowaniem i jednocześnie ogranicza zanieczyszczanie miejsca odpoczynku. W locie odchody i mocz natychmiast opadają na ziemię, nie mając kontaktu z ciałem zwierzęcia. Takie zachowania opisano w obserwacjach terenowych wielu gatunków.
Nietoperze są również wyjątkowo czystymi zwierzętami. Znaczną część dnia przeznaczają na pielęgnację futra i skrzydeł. Dokładnie wylizują błony lotne, czyszczą pazury oraz uszy. Zachowanie to pomaga usuwać zabrudzenia, pasożyty i resztki wydzielin. W przypadku samic wychowujących młode utrzymanie higieny kolonii ma dodatkowe znaczenie, ponieważ ogranicza rozwój drobnoustrojów i pasożytów.
A mocz? Nie służy wyłącznie pozbywaniu się produktów przemiany materii. W ostatnich latach badania wykazały, że zawiera również substancje chemiczne uczestniczące w komunikacji między osobnikami. Zespół kierowany przez Sarah Greville wykazał, że u niektórych gatunków mocz przenosi hormony płciowe, które mogą wpływać na zachowanie innych osobników w kolonii. To kolejny przykład, że nawet tak pozornie prosta czynność odgrywa w życiu nietoperzy znacznie większą rolę, niż mogłoby się wydawać.
Następnym razem, gdy zobaczymy na strychu spokojnie wiszącego nietoperza, warto pamiętać, że natura rozwiązała także ten problem. Zwierzę nie oblewa się moczem, nie brudzi skrzydeł i nie cierpi z powodu swojej niezwykłej pozycji. Miliony lat ewolucji sprawiły, że nawet tak prozaiczna czynność została perfekcyjnie dostosowana do życia… do góry nogami.
Fot. Maurycy Ignaczak
Źródła
• Mallick S., Hossain A., Raut S.K. (2022). On the Significance of Bats’ Hanging Posture. International Journal of Research and Analytical Reviews.
• Greville S. i wsp. Materiały prezentowane podczas Society for Integrative and Comparative Biology dotyczące komunikacji chemicznej nietoperzy poprzez związki obecne w moczu.
• Altringham J.D. (2011). Bats: From Evolution to Conservation. Oxford University Press.
• Kunz T.H., Fenton M.B. (red.) (2003). Bat Ecology. University of Chicago Press.
• Bat Conservation India. Interesting Facts – How do bats urinate and excrete without dirtying themselves?
