Nocą na niewielkim drzewie w Kostaryce wiszą samce nietoperzy. Każdy zajmuje swoje miejsce na gałęzi. Poruszają końcówkami skrzydeł, wydają dźwięki i reagują na przelatujące w pobliżu inne nietoperze. Najbardziej niezwykłe jest jednak to, co mają na twarzach. Dolną część pyska zasłania im fałd skóry, który wygląda niemal jak maska (Rodríguez-Herrera i in. 2020).
Tak wygląda nocne spotkanie samców starca pomarszczonego (Centurio senex), jednego z najbardziej osobliwie wyglądających nietoperzy Ameryki Środkowej i północnej części Ameryki Południowej.
Jego nazwa dobrze oddaje wygląd. Twarz pokrywają głębokie bruzdy i fałdy skóry, nos jest bardzo krótki, a cały pysk sprawia wrażenie mocno pomarszczonego. U samców fałdy są bardziej wyraźne niż u samic. Nie świadczą jednak o wieku. To naturalna cecha tego gatunku.
Samce mają dodatkowo pod brodą luźny fałd skóry, który mogą unieść i zasłonić nim dolną część twarzy. Właśnie w takim „zamaskowanym” stanie obserwowano je podczas nocnych zgromadzeń w Kostaryce (Rodríguez-Herrera i in. 2020).
Jesienią 2018 roku przez sześć tygodni wracano noc po nocy w to samo miejsce w Kostaryce. Na gałęziach pojawiały się kolejne samce starca pomarszczonego — w sumie odnotowano 53 zajmowane przez nie stanowiska. Nietoperze wisiały kilka metrów nad ziemią, poruszały końcówkami skrzydeł i odzywały się seriami dźwięków. Kiedy do wiszącego samca zbliżał się inny nietoperz, jego zachowanie stawało się znacznie bardziej intensywne. Zaczynał mocniej poruszać skrzydłami i wydawał charakterystyczne, niższe gwizdy (Rodríguez-Herrera i in. 2020).
Udało się również zarejestrować kopulację. Obserwacje wskazują, że było to tokowisko, na którym samce zajmowały własne stanowiska i prezentowały się potencjalnym partnerkom. Głos, ruchy skrzydeł i niezwykła maska na twarzy tworzyły razem osobliwy spektakl godowy (Rodríguez-Herrera i in. 2020).
Wtedy pomarszczona twarz staje się jeszcze bardziej interesująca. U samców fałdy skóry są silniej rozwinięte niż u samic, a tylko samce mają ruchomą „maskę”. Może to sugerować, że wygląd pyska ma znaczenie podczas zalotów. Nadal jednak nie wiadomo, czy ważniejszy jest wygląd, głos, zapach, ruchy skrzydeł czy cały zestaw tych sygnałów. Dokładna funkcja maski nie została dotąd jednoznacznie wyjaśniona (Rodríguez-Herrera i in. 2020).
Starzec pomarszczony wciąż pozostaje słabo poznany. W północnej części Ameryki Środkowej notowano go od nizin aż po 1943 m n.p.m., mimo to w znacznej części zasięgu jest rejestrowany rzadko (Trujillo i in. 2022).
Niezwykła budowa głowy ma także drugie oblicze. Starzec pomarszczony jest owocożercą i potrafi bardzo silnie gryźć. W Meksyku opisano jego żerowanie na owocach Sideroxylon capiri. Były one najtwardsze spośród owoców analizowanych w tym badaniu, a ich zjadanie potwierdziło, że budowa czaszki i szczęk tego nietoperza pozwala mu radzić sobie z wyjątkowo twardym pokarmem (Madrid-López i in. 2013).
Starzec pomarszczony wygląda więc tak, jakby starość wpisała mu się w twarz. Tyle że nie ma to nic wspólnego z wiekiem. Fałdy i bruzdy są częścią jego naturalnego wyglądu, a u samców stają się jeszcze bardziej wyraziste podczas nocnych spotkań godowych.
Można więc wyglądać staro i wcale nie być starym. W przypadku Centurio senex pomarszczona twarz jest po prostu częścią jego natury — równie charakterystyczną jak maska, którą samiec unosi na pysk, gdy nocą rozpoczyna swoje niezwykłe zaloty.
T
Fot. Autorstwa Jplevraud – Praca własna, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=6062919
Literatura
Madrid-López S.M., Castro-Luna A.A., Galindo-González J. 2013. First report of a hard fruit in the diet of Centurio senex (Chiroptera: Phyllostomidae) in Mexico. Journal of Mammalogy 94(3): 628–631. DOI: 10.1644/12-MAMM-A-218.1.
Rodríguez-Herrera B., Sánchez-Calderón R., Madrigal-Elizondo V., Rodríguez P., Villalobos J., Hernández E., Zamora-Mejías D., Gessinger G., Tschapka M. 2020. The masked seducers: Lek courtship behavior in the wrinkle-faced bat Centurio senex (Phyllostomidae). PLOS ONE 15(11): e0241063. DOI: 10.1371/journal.pone.0241063.
Trujillo L.A., Martínez-Fonseca J.G., Hernández J., Cajas-Castillo J.O., Girón-Galván L., Medina-Fitoria A., Rodríguez M.E., Barahona-Fong R. 2022. Notes on the life history of Centurio senex (Chiroptera: Phyllostomidae) from northern Central America. Mammalia 86(5): 468–473. DOI: 10.1515/mammalia-2021-0178.
https://pl.wikipedia.org/wiki/Starzec_pomarszczony#/media/Plik:Centurio_senex.jpg
