Energia z wiatru jest jednym z najważniejszych źródeł energii odnawialnej. Turbiny nie spalają węgla, ropy ani gazu, a podczas produkcji prądu nie emitują dwutlenku węgla tak jak elektrownie wykorzystujące paliwa kopalne. Dlatego farm wiatrowych przybywa w wielu krajach. Ich rozwój ma jednak także skutki dla przyrody. Jednym z najlepiej poznanych problemów jest śmiertelność ptaków i nietoperzy przy turbinach.
Największe ryzyko dla nietoperzy pojawia się nocą, zwłaszcza wtedy, gdy wiatr jest słaby, a zwierzęta intensywnie żerują lub przemieszczają się. Właśnie w takich warunkach turbiny mogą jeszcze produkować energię, a jednocześnie w ich pobliżu mogą latać nietoperze.
Jak więc chronić zwierzęta, a przy tym nie zatrzymywać turbin na wiele godzin bez potrzeby?
Badacze z Danii, Niemiec i Francji sprawdzili to na jednej z francuskich farm wiatrowych. Przez dwa lata analizowali pracę 13 turbin, pogodę i aktywność nietoperzy. Porównali kilka sposobów ograniczania pracy turbin.
Najprostszy sposób polega na ustaleniu z góry, kiedy turbiny mają się zatrzymywać. Może to być na przykład ciepła noc z niewielkim wiatrem, czyli warunki, w których nietoperze często są aktywne.
Turbina zostaje wtedy wyłączona niezależnie od tego, czy w jej pobliżu rzeczywiście znajduje się nietoperz.
Drugi sposób jest bardziej precyzyjny. Specjalne detektory nasłuchują odgłosów nietoperzy. Gdy urządzenie wykryje ich aktywność, turbina zostaje na krótko zatrzymana. Jeżeli nietoperzy nie ma, może dalej pracować.
Różnica między tymi sposobami okazała się duża.
Gdy turbina była zatrzymywana na 10 minut po wykryciu nietoperza, produkcja energii zmniejszyła się w modelu o około 0,16 proc. Przy zatrzymaniu na 30 minut strata wynosiła około 0,42 proc.
Przy wyłączaniu turbin według wcześniej ustalonych warunków pogodowych straty były większe. W zależności od przyjętych zasad wynosiły około 0,53 proc., 1,92 proc., a w najbardziej restrykcyjnym wariancie nawet 10,03 proc.
Różnica wynika z prostego powodu. Jeśli turbina zostaje wyłączona na całą noc tylko dlatego, że pogoda sprzyja aktywności nietoperzy, może stać również wtedy, gdy zwierząt w pobliżu nie ma. Jeśli natomiast reaguje na ich rzeczywistą aktywność, czas postoju może być krótszy.
Nie oznacza to jednak, że wynik 0,16 proc. można zastosować do każdej farmy wiatrowej. W badaniu przyjęto, że system wykrywania nietoperzy działa bardzo dobrze. W rzeczywistych warunkach skuteczność detektorów, liczba nietoperzy, pogoda i układ farmy mogą być inne.
Naukowcy sprawdzili także, co częste zatrzymywanie i ponowne uruchamianie oznacza dla samych turbin.
Ogromne łopaty muszą zwolnić, zatrzymać się, a później ponownie ruszyć. Takie cykle mogą wpływać na niektóre elementy konstrukcji.
W większości analizowanych przypadków różnice były niewielkie, ale przy najbardziej restrykcyjnych zasadach wyłączania część obciążeń łopat wzrastała.
Badanie nie podaje pełnego kosztu ochrony w euro. Autorzy policzyli przede wszystkim, ile energii nie zostało wyprodukowane podczas postoju turbin. Nie wliczali wszystkich kosztów zakupu i montażu detektorów ani ich połączenia z systemem sterowania farmą.
Wyniki pokazują jednak, że ochrona nietoperzy nie musi oznaczać długiego wyłączania turbin przez każdą ciepłą i spokojną noc.
Znacznie lepszym rozwiązaniem może być dokładniejsze określanie czasu, kiedy zwierzęta rzeczywiście pojawiają się w pobliżu turbin.
W ten sposób energia wiatrowa i ochrona nietoperzy nie muszą być stawiane po dwóch przeciwnych stronach. Im więcej wiadomo o aktywności zwierząt, tym dokładniej można ustalić momenty, w których ograniczenie pracy turbin ma największy sens.
Na badanej francuskiej farmie różnica między strategiami była bardzo duża: od ułamka procenta do ponad 10 proc. utraconej produkcji energii.
Najmniejsze straty pojawiły się wtedy, gdy wyłączanie turbin było powiązane bezpośrednio z wykrytą aktywnością nietoperzy. Zamiast wyłączać wiatraki „na zapas”, można więc próbować zatrzymywać je wtedy, gdy nietoperze rzeczywiście znajdują się w strefie ryzyka.
Literatura
Pettas, V., Göçmen, T., Duc, T., Vad, A., Vukobrat, A. 2026. On the effects of bat protection strategies on energy production and structural loads of wind farms. Wind Energy Science, 11: 3077–3105. DOI: 10.5194/wes-11-3077-2026.
