Pod koniec lata wśród dorosłych nietoperzy lata całe pokolenie tegorocznej młodzieży. Wiele z tych zwierząt przyszło na świat zaledwie kilka–kilkanaście tygodni wcześniej. Są już zdolne do lotu i samodzielnego zdobywania pokarmu, ale dopiero nabierają doświadczenia potrzebnego do polowania, orientacji w terenie i przygotowania się do pierwszej zimy
Można powiedzieć, że to nietoperzowe nastolatki. Oczywiście biolog nie znajdzie takiej kategorii wieku w podręczniku zoologii. To raczej obrazowe określenie krótkiego okresu pomiędzy dzieciństwem spędzonym przy matce a samodzielnym życiem.
Jedną z pierwszych wielkich lekcji jest echolokacja. Młody nietoperz nie zaczyna jej używać dopiero wtedy, gdy po raz pierwszy wzbija się w powietrze. Badania *Eptesicus fuscus* pokazały, że rozwój jego głosu zachodzi bardzo szybko. Monroy i współautorzy (2011) nagrywali młode od pierwszego do 35. dnia życia. W czwartym tygodniu emitowane przez nie sygnały używane podczas samotnego przebywania miały już cechy sygnałów echolokacyjnych dorosłych.
To jednak trochę tak, jak z otrzymaniem dobrego narzędzia – trzeba jeszcze nauczyć się nim posługiwać. Echolokacja ma pozwolić nietoperzowi omijać przeszkody, orientować się w przestrzeni i odnajdywać niewielką zdobycz podczas szybkiego lotu.
Dobrze pokazują to badania młodych *Myotis lucifugus*. Wund (2005) obserwował rozwój echolokacji i umiejętności zdobywania pokarmu u młodych osobników. Nietoperze dostosowywały sygnały do otoczenia, w którym się znajdowały, a wraz z doświadczeniem poprawiała się ich skuteczność zdobywania pokarmu. Młody nietoperz nie tylko więc rośnie. Ćwiczy.
A polowanie jest znacznie trudniejsze, niż mogłoby się wydawać. Trzeba wykryć owada, śledzić jego położenie, odpowiednio zmieniać własny tor lotu i w końcu przechwycić zdobycz.
Świetnie widać to u podkowców. Miao i współautorzy (2024) porównali dietę młodych i dorosłych osobników trzech gatunków. U młodych podkowca małego (*Rhinolophus hipposideros*) i podkowca śródziemnomorskiego (*Rhinolophus euryale*) częściej pojawiała się zdobycz mniejsza, wolniejsza albo łatwiejsza do schwytania i obróbki. Autorzy wiążą te różnice między innymi z rozwijającymi się umiejętnościami psychomotorycznymi i zdobywaniem doświadczenia w żerowaniu.
Nietoperzowy nastolatek musi nauczyć się jeszcze jednej rzeczy – geografii swojego świata.
Wyjątkowo dobrze pokazano to u rudawki nilowej (*Rousettus aegyptiacus*). Goldshtein, Harten i Yovel (2022) wykorzystali niewielkie urządzenia GPS, aby obserwować matki i młode. Matki zabierały ze sobą młode, które jeszcze nie potrafiły samodzielnie latać, i pozostawiały je w określonych miejscach. Gdy młode zaczynały latać, wracały do miejsc poznanych podczas wcześniejszych podróży z matką. Z czasem zaczynały poznawać nowe tereny.
To przykład z gatunku o innej biologii niż nasze owadożerne nietoperze, dlatego nie można automatycznie przenosić tego zachowania na nocki, karliki czy podkowce. Pokazuje jednak, jak wiele informacji młody nietoperz może zdobywać podczas dorastania i jak ważne w jego życiu staje się poznawanie przestrzeni.
Pod koniec lata dochodzi jeszcze jeden problem – zbliża się pierwsza zima. Badania nocka dużego (*Myotis myotis*) pokazały, że warunki termiczne mogą wpływać na termin narodzin, rozwój młodych oraz rozpad kolonii rozrodczych. Matthäus i współautorzy (2023) zwrócili uwagę, że wcześniejsze osiągnięcie samodzielności może pozostawić młodym więcej czasu na zgromadzenie zapasów potrzebnych przed zimowaniem.
Koniec lata jest więc dla młodego nietoperza wyjątkowo intensywnym okresem. Jeszcze niedawno był karmiony mlekiem i całkowicie zależny od matki. Teraz musi sprawnie latać, posługiwać się echolokacją, zdobywać pokarm i poznawać otaczającą przestrzeń. Przed nim pierwsza jesień i pierwsza zima.
Niełatwo być nastolatkiem nietoperzem. Zwłaszcza kiedy na naukę dorosłego życia ma się zaledwie jedno lato.
Fot. Maurycy Ignaczak
Literatura
Goldshtein A., Harten L., Yovel Y. 2022. Mother bats facilitate pup navigation learning. *Current Biology* 32: 350–360.e4. DOI: 10.1016/j.cub.2021.11.010.
Matthäus B. i in. 2023. Influence of ambient temperature on the phenology of the greater mouse-eared bat (*Myotis myotis*). *Ecology and Evolution* 13. DOI: 10.1002/ece3.10081.
Miao i in. 2024. Learning to Hunt on the Go: Dietary Changes During Development of Rhinolophid Bats. *Animals* 14: 3303. DOI: 10.3390/ani14223303.
Monroy J.A., Carter M.E., Miller K.E., Covey E. 2011. Development of echolocation and communication vocalizations in the big brown bat, *Eptesicus fuscus*. *Journal of Comparative Physiology A* 197: 459–467. DOI: 10.1007/s00359-010-0614-5.
Wund M.A. 2005. Learning and the development of habitat-specific bat echolocation. *Animal Behaviour* 70: 441–450. DOI: 10.1016/j.anbehav.2004.11.009.
