Nie są tak charyzmatyczne jak wilki, nie budzą zachwytu jak ptaki i często funkcjonują w naszej wyobraźni bardziej jako bohaterowie legend niż realni mieszkańcy ekosystemów. Tymczasem nauka pokazuje, że ich znaczenie jest znacznie większe, niż mogłoby się wydawać.
Każdej nocy wykonują pracę, której na pierwszy rzut oka nie zauważamy. Gatunki owadożerne zjadają ogromne ilości owadów, także tych niszczących uprawy. Dzięki temu ograniczają liczbę szkodników i wspierają naturalną ochronę roślin.
Spadek liczebności nietoperzy może mieć skutki większe, niż moglibyśmy sobie wyobrazić.
Pokazują to wyniki badania opublikowanego w 2024 roku w czasopiśmie „Science”, w którym przeanalizowano konsekwencje gwałtownego spadku populacji nietoperzy w Ameryce Północnej po rozprzestrzenieniu się zespołu białego nosa, choroby wywoływanej przez grzyba atakującego zwierzęta podczas zimowania.
Badacze wykazali, że gdy liczba nietoperzy spadała, rolnicy częściej sięgali po środki owadobójcze, próbując zastąpić naturalną kontrolę szkodników. Zużycie insektycydów wzrosło średnio o ponad jedną trzecią. Analiza pokazała jednak, że skutki nie ograniczały się do rolnictwa. Badacze powiązali ten proces również z pogorszeniem wybranych wskaźników zdrowia niemowląt oraz spadkiem liczby urodzeń. Jednym z możliwych wyjaśnień okazała się większa ekspozycja na środki owadobójcze.
Wnioski z tego badania pokazują, że zniknięcie jednego gatunku może uruchomić ciąg zależności obejmujących nie tylko środowisko, ale także zdrowie i codzienne funkcjonowanie ludzi.
Skoro skutki spadku liczebności nietoperzy mogą wykraczać daleko poza świat przyrody, ich ochrona nie może ograniczać się wyłącznie do działań naukowców i instytucji. Odpowiedzialność za ochronę tych zwierząt w pewnym stopniu spoczywa na każdym z nas.
Takie podejście opisuje również przegląd „Citizen science for bat research and conservation: An international scoping review”, opublikowany w 2026 roku w czasopiśmie „Ecological Solutions and Evidence”. Badaczki i badacze przeanalizowali, w jaki sposób nauka obywatelska wspiera badania nad nietoperzami i działania ochronne.
Przegląd pokazał, że mieszkańcy wielu krajów coraz częściej uczestniczą w liczeniu kolonii, obserwacjach terenowych, monitoringu akustycznym oraz zgłaszaniu występowania gatunków. Dzięki temu naukowcy mogą zbierać dane z większego obszaru i szybciej wykrywać niepokojące zmiany.
Badacze podkreślają również, że nauka obywatelska nie jest jedynie źródłem danych. Udział ludzi w projektach badawczych zwiększa społeczne zrozumienie znaczenia nietoperzy i wzmacnia gotowość do wspierania działań ochronnych.
Być może właśnie tutaj znajduje się jedna z najważniejszych lekcji. Ochrona przyrody zaczyna się wtedy, gdy zauważamy, że nawet zwierzęta pozostające poza centrum naszej uwagi wykonują pracę, której nie da się łatwo odtworzyć.
Nietoperze nie są tylko elementem nocnego krajobrazu. Są częścią systemu, od którego, często nieświadomie, sami jesteśmy zależni.
Fot. Maurycy Ignaczak
Na podstawie:
1. Frank E.G., „The economic impacts of ecosystem disruptions: Costs from substituting biological pest control”, „Science” (2024). DOI: 10.1126/science.adg0344.
2. Sheldrick K., Steven R., Fleming P.A., „Citizen science for bat research and conservation: An international scoping review”, „Ecological Solutions and Evidence” (2026).
