Kiedy pod koniec lat dziewięćdziesiątych Internet w Polsce dopiero stawiał pierwsze kroki, niewielu przypuszczało, że stanie się jednym z najważniejszych narzędzi popularyzacji wiedzy i ochrony przyrody. Strony internetowe tworzono ręcznie, łącza telefoniczne rozłączały się w najmniej odpowiednim momencie, a opublikowanie kilku zdjęć było nie lada wyzwaniem. Właśnie w takich realiach zaczęła się historia serwisu nietoperze.pl.
Za tą historią nie stoi firma informatyczna ani agencja reklamowa. Tworzyli ją ludzie – przyrodnicy, chiropterolodzy, studenci i wolontariusze skupieni wokół Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Nietoperzy (OTON). Dla nich Internet nie był celem samym w sobie. Był narzędziem, dzięki któremu wiedza o nietoperzach mogła dotrzeć znacznie dalej niż na łamy czasopism naukowych czy podczas konferencji. Pierwszymi redaktorami serwisu byli Andrzej Węgiel i Jolanta Węgiel, którzy odpowiadali za przygotowanie i publikację materiałów oraz rozwój strony w jej pionierskim okresie.
Po całym dniu spędzonym w terenie – licząc kolonie, zabezpieczając zimowiska czy obrączkując zwierzęta – wieczorami siadali przed komputerami. Pisali teksty, skanowali zdjęcia, poprawiali kod HTML i przesyłali pliki na serwer. Wszystko społecznie, często na domowym sprzęcie i z wykorzystaniem możliwości, jakie dawał ówczesny Internet.
Pierwsze kroki OTON w sieci przypadają na 1997 rok. Organizacja korzystała z darmowych serwerów oferowanych przez Wirtualną Polskę i Polbox – usług, z których korzystały wówczas tysiące pasjonatów, organizacji i pierwszych polskich stron internetowych. Adresy były długie, nieporęczne i trudne do zapamiętania, ale miały jedną ogromną zaletę – pozwalały zaistnieć w sieci praktycznie bez kosztów.
Już wtedy na stronie znalazł się serwis informacyjny OTON, aktualizowana lista polskich chiropterologów oraz elektroniczne wydania biuletynu „Borowiaczek”. Było to przedsięwzięcie pionierskie. W czasach, gdy większość materiałów naukowych krążyła jeszcze w formie papierowej, OTON udostępniał je w Internecie wszystkim zainteresowanym. Dla wielu młodych badaczy była to pierwsza możliwość szybkiego dotarcia do informacji o ochronie nietoperzy w Polsce.
Wraz z rozwojem działalności rosły również potrzeby organizacji. Darmowy hosting przestał wystarczać. Na przełomie wieków OTON przeniósł swoje zasoby na serwery poznańskiego dostawcy Sylaba Net. Strona działała pod adresami oton.sylaba.pl oraz oton.sylaba.poznan.pl, a organizacja zyskała własne skrzynki pocztowe i znacznie stabilniejsze miejsce do publikowania materiałów.
To był ważny etap profesjonalizacji. Strona internetowa przestała być jedynie wizytówką Towarzystwa. Stała się narzędziem codziennej pracy. Tędy rozsyłano informacje o konferencjach, publikowano kolejne numery „Borowiaczka”, przekazywano materiały edukacyjne i utrzymywano kontakt z osobami zajmującymi się ochroną nietoperzy w całej Polsce. Coraz więcej osób trafiało właśnie tutaj, szukając odpowiedzi na pytania o znalezione nietoperze czy możliwości włączenia się w działania ochronne.
Nikt jednak nie przypuszczał, że kilka lat później wszystko trzeba będzie budować od nowa.
Doszło do wydarzenia, które mogło zakończyć internetową historię OTON. Według wspomnień osób zaangażowanych w rozwój serwisu, pożar infrastruktury, na której utrzymywana była strona, spowodował utratę dotychczasowej witryny działającej na serwerach Sylaba. W jednej chwili zniknęło miejsce, które przez kilka lat gromadziło informacje o polskich nietoperzach.
Paradoksalnie to właśnie ta strata stała się początkiem nowego rozdziału. Rozpoczęła się mozolna praca. Z prywatnyi adresami, zapadła decyzja o stworzeniu jej od nowa i uruchomieniu pod własną domch komputerów odszukiwano kopie plików, fotografie i archiwalne teksty. Trzeba było ponownie uporządkować materiały, odtworzyć strukturę strony i przygotować ją do ponownego uruchomienia. Nie było profesjonalnych kopii zapasowych ani wyspecjalizowanych administratorów. Była za to determinacja ludzi, którzy wiedzieli, że zgromadzone przez lata materiały nie mogą przepaść.
To właśnie wtedy narodził się pomysł, aby nowa strona była nie tylko bieżącym serwisem informacyjnym, ale również cyfrowym archiwum polskiej chiropterologii. Udało się odtworzyć i udostępnić archiwalne numery biuletynu „Borowiaczek”, który przez lata dokumentował działalność środowiska zajmującego się ochroną nietoperzy.
Na stronie znalazło się również unikatowe archiwum Ogólnopolskich Konferencji Chiropterologicznych – programy, komunikaty, fotografie oraz informacje o kolejnych edycjach spotkań, które od dziesięcioleci integrują polskich badaczy i miłośników nietoperzy. Ocalono również liczne historyczne fotografie, dokumenty i materiały edukacyjne. Dzięki temu nietoperze.pl stały się nie tylko źródłem bieżących informacji, ale również miejscem, w którym zachowano pamięć o rozwoju polskiej chiropterologii.
W lipcu 2004 roku uruchomiono stronę. Adres www.nietoperze.pl był prosty, intuicyjny adres, niezależny od dostawcy usług internetowych i łatwy do zapamiętania dla każdego. Domena szybko stała się rozpoznawalną marką w środowisku przyrodników i jednym z pierwszych w Polsce serwisów poświęconych wyłącznie ochronie jednej grupy ssaków.
Od tego momentu nietoperze.pl zaczęły żyć własnym życiem. Pojawiały się kolejne artykuły, galerie zdjęć, informacje o badaniach, poradniki dla osób znajdujących nietoperze oraz materiały edukacyjne dla szkół i samorządów. Strona stopniowo stawała się nie tylko wizytówką OTON, ale również najważniejszym w Polsce źródłem wiedzy o nietoperzach i jednocześnie kroniką działalności środowiska zajmującego się ich ochroną.
Choć zmieniały się technologie, systemy zarządzania treścią i wygląd serwisu, nie zmienili się ludzie ani idea, która przyświecała jego powstaniu. Każdy tekst, fotografia czy komunikat był efektem pracy wielu osób – naukowców, studentów, wolontariuszy i pasjonatów, którzy wierzyli, że skuteczna ochrona przyrody zaczyna się od rzetelnej informacji.
Dzisiaj, po ponad dwóch dekadach działania pod własną domeną i blisko trzydziestu latach obecności w Internecie, nietoperze.pl pozostaje jednym z najstarszych nieprzerwanie rozwijanych polskich serwisów poświęconych ochronie przyrody. Jego historia to nie opowieść o serwerach, domenach i technologiach. To przede wszystkim historia ludzi, którzy potrafili wykorzystać rodzący się Internet, aby połączyć naukę, edukację i społeczne zaangażowanie. A gdy los zmusił ich do rozpoczęcia wszystkiego od nowa, potraktowali tę stratę nie jako koniec, lecz jako początek nowego rozdziału.
Co równie ważne, ta historia wciąż trwa. Serwis nietoperze.pl nie jest dziełem jednej osoby ani zamkniętym projektem. Od blisko trzech dekad powstaje dzięki wolontariackiej pracy wielu ludzi – członków Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Nietoperzy, Nowym dowodzącym strony został Błażej Wojtowicz- prezes Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Nietoperzy.
Każdy artykuł, każda fotografia, każda aktualność, każda odtworzona publikacja archiwalna i każda odpowiedź na pytania osób szukających pomocy dla znalezionych nietoperzy są efektem ich społecznego zaangażowania.
Dzięki ich pracy udało się nie tylko stworzyć i rozwijać jeden z najważniejszych polskich serwisów poświęconych nietoperzom, ale również zachować dla przyszłych pokoleń znaczną część historii polskiej chiropterologii – od archiwalnych numerów „Borowiaczka”, przez dokumentację Ogólnopolskich Konferencji Chiropterologicznych, po fotografie, wspomnienia i materiały z projektów ochronnych. Historia nietoperze.pl nie została jeszcze zakończona.
Każdego dnia dopisują ją kolejne osoby, udowadniając, że pasja, wiedza i społeczna praca mogą stworzyć dzieło o trwałej wartości.
Tekst: Jolanta Węgiel Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Nietoperzy.
Zdjęcie archiwalnej strony nietoperzy.pl
