Przez lata zakładano, że wystarczy przekazać fakty. Jeśli ludzie dowiedzą się, że dane zwierzę jest pożyteczne, ważne dla ekosystemu i nie stanowi zagrożenia, zaczną je chronić. Tymczasem badania pokazują, że to nie zawsze działa tak prosto. Człowiek najpierw patrzy, a dopiero później ocenia. Obraz nie zastępuje wiedzy, ale może otworzyć drogę do jej przyjęcia.
To właśnie postanowił sprawdzić zespół badaczy z Chile, który zajął się jednym z najbardziej niejednoznacznie odbieranych ssaków na świecie – nietoperzem.
Choć nietoperze należą do najważniejszych grup ssaków dla funkcjonowania ekosystemów, od lat towarzyszy im trudny wizerunek. W kulturze często pojawiają się jako symbole ciemności, tajemnicy albo zagrożenia. W wielu miejscach świata bywają zabijane nie dlatego, że wyrządzają szkody, ale dlatego, że budzą niechęć lub strach.
W badaniu opublikowanym w 2021 roku w czasopiśmie *Animal Conservation* wzięło udział 1966 osób z 17 krajów hiszpańskojęzycznych. Uczestnicy oglądali fotografie nietoperzy i otrzymywali różne informacje o ich roli w przyrodzie. Część osób widziała zwierzęta pokazane w sposób bardziej atrakcyjny wizualnie, część otrzymywała przede wszystkim materiał informacyjny, a część nie miała dodatkowych bodźców.
Wynik okazał się bardzo wyraźny.
Ludzie lepiej oceniali nietoperze wtedy, gdy wcześniej zobaczyli je w sposób budzący zainteresowanie albo poznali kilka podstawowych informacji o ich znaczeniu dla środowiska. Spadała liczba negatywnych skojarzeń, a rosła gotowość do akceptacji i ochrony tych zwierząt.
To ważny wniosek dla wszystkich, którzy zajmują się edukacją przyrodniczą, fotografią, popularyzacją nauki czy ochroną przyrody.
Nietoperze rzadko mają łatwy start. Częściej niż na zdjęciach przyrodniczych pojawiają się w filmach grozy, opowieściach o ciemności albo jako czarne sylwetki przecinające nocne niebo. Trudno budować sympatię do zwierzęcia, którego przez lata pokazywano przede wszystkim jako coś obcego.
Tymczasem wystarczy zmienić perspektywę. Pokazać błonę skrzydła przypominającą precyzyjną konstrukcję, futro pokrywające ciało, sposób opieki nad młodymi albo niezwykłą orientację w przestrzeni opartą na echolokacji.
Autorzy publikacji zwracają uwagę, że estetyka nie jest dodatkiem do ochrony przyrody. Może być jednym z jej narzędzi.
Bo czasem zanim zaczniemy chronić zwierzę, musimy najpierw nauczyć się na nie patrzeć.
Fot. Gacek brunatny. Autor Maurycy Ignaczak
O autorze fotografii:
Maurycy Ignaczak jest polskim chiropterologiem i fotografem przyrody. Od ponad 30 lat zajmuje się badaniem i ochroną nietoperzy, prowadząc m.in. badania nad rojeniem i hibernacją tych ssaków w Jaskini Szachownica – jednym z najważniejszych zimowisk nietoperzy w Polsce. Jest autorem kilkudziesięciu publikacji naukowych z zakresu chiropterologii oraz twórcą cenionej wystawy fotograficznej „Prawdziwa natura nietoperzy”.
Od wielu lat doskonali techniki fotografowania nietoperzy w locie, wykonując zdjęcia wyłącznie w naturalnym środowisku i na podstawie wymaganych zezwoleń. Jego fotografie są wykorzystywane w edukacji przyrodniczej, wystawach oraz publikacjach popularyzujących wiedzę o nietoperzach.
Źródło:
Boso À., Álvarez B., Pérez B., Imio J.C., Altamirano A., Lisón F. (2021), *Understanding human attitudes towards bats and the role of information and aesthetics to boost a positive response as a conservation tool*, *Animal Conservation*, 24(6), 937–945.
