Łąka kwietna zwykle kojarzy się z pszczołami, trzmielami i motylami. Tymczasem po zachodzie słońca zaczyna się tam zupełnie inny spektakl. To nie kwiaty przyciągają nocnych gości, ale życie, które rozwija się wokół nich. W powietrzu pojawiają się owady, a za nimi nadlatują nietoperze.
Jeszcze do niedawna większość badań dotyczących ochrony nietoperzy w krajobrazie rolniczym skupiała się przede wszystkim na żywopłotach, alejach i zadrzewieniach śródpolnych. To właśnie te elementy uznawano za najważniejsze miejsca orientacji, przemieszczania i polowania. Coraz więcej danych pokazuje jednak, że równie ważne mogą być łąki kwietne.
Badania, na które się powołujemy, przeprowadzono w 2018 roku w okolicach Getyngi w Dolnej Saksonii. Naukowcy wybrali 35 stanowisk badawczych reprezentujących różne typy siedlisk rolniczych: 7 pól pszenicy, 7 łąk kwietnych jednorocznych, 7 łąk mieszanych, 7 łąk wieloletnich oraz 7 żywopłotów. Na każdym stanowisku przez dwie noce od końca lipca do połowy września rejestrowano aktywność nietoperzy za pomocą detektorów ultradźwiękowych Song Meter SM2Bat+, które nagrywały sygnały echolokacyjne od zachodu słońca do północy. Równocześnie odławiano owady w pułapki świetlne i analizowano strukturę krajobrazu w promieniu 500 metrów i 1 kilometra od miejsca pomiarów. Dzięki temu można było sprawdzić nie tylko, czy nietoperze pojawiają się nad łąkami częściej, ale także z czego wynika ich wybór takich siedlisk. Wyniki pokazały, że krajobraz wzbogacony o kwitnące siedliska może wyraźnie zmieniać nocne życie.
Najbardziej spektakularne efekty zaobserwowano u nietoperzy polujących w bardziej złożonym środowisku, związanych z roślinnością i jej obrzeżami. Nad łąkami wieloletnimi ich aktywność była nawet czterokrotnie większa niż nad polami pszenicy, nad jednorocznymi trzykrotnie większa, a nad mieszanymi dwukrotnie większa. Jeszcze wyższą aktywność odnotowano przy żywopłotach. Autorzy podkreślili jednak, że same łąki kwietne również stały się ważnym elementem krajobrazu przyjaznego nietoperzom.
Nie oznacza to jednak, że nietoperze przyciągają same kwiaty. Badacze zwracają uwagę, że kluczowe znaczenie ma to, co pojawia się razem z nimi — większa liczba owadów i bardziej zróżnicowana struktura siedliska. Nietoperze nie lecą do kwiatów. Lecą do owadów.
A tych na dobrze funkcjonującej łące jest po prostu więcej. Łąki kwietne tworzą bardziej złożoną strukturę roślinności niż jednolite uprawy. Oferują schronienie, miejsca rozwoju i korzystny mikroklimat dla wielu grup bezkręgowców. W efekcie powstaje bogata baza pokarmowa dla nocnych łowców.
Potwierdzają to także nowsze badania opublikowane w 2025 roku, w których analizowano wpływ sposobu użytkowania terenów rolniczych na różnorodność nietoperzy. Autorzy wykazali, że krajobrazy zawierające większy udział półnaturalnych siedlisk oraz mniejszą intensywność użytkowania przyciągały więcej gatunków i zwiększały aktywność nietoperzy. Szczególnie korzystne okazało się zachowanie niewielkich elementów krajobrazu, takich jak pasy roślinności, obrzeża i mozaika siedlisk. To one tworzyły sieć miejsc żerowania i ułatwiały przemieszczanie się między nimi.
Badacze zauważyli również, że różne grupy nietoperzy reagowały odmiennie. Gatunki związane z bardziej złożoną strukturą roślinności korzystały szczególnie wyraźnie z obecności półnaturalnych elementów krajobrazu, podczas gdy w krajobrazie silnie uproszczonym liczba obserwowanych gatunków spadała.
Jeszcze szerzej spojrzano na problem w przeglądzie systematycznym opublikowanym w 2026 roku. Autorzy przeanalizowali wyniki wielu badań dotyczących praktyk rolniczych i ich wpływu na nietoperze. Jednym z najczęściej powtarzających się wniosków było to, że łąki kwietne i inne wysiewane siedliska działają najlepiej wtedy, gdy nie są odizolowane. Największe korzyści obserwowano tam, gdzie tworzyły sieć połączoną z żywopłotami, zadrzewieniami, oczkami wodnymi i innymi półnaturalnymi elementami krajobrazu. To właśnie taka mozaika zwiększa dostępność pokarmu i pozwala nietoperzom bezpieczniej przemieszczać się pomiędzy miejscami żerowania.
Ciekawie pokazuje to także przykład z Wielkiej Brytanii. W 2019 roku w King’s College w Cambridge część historycznego trawnika zamieniono na łąkę kwietną o powierzchni 96 × 37 metrów. Rozpoczęto monitoring roślin, bezkręgowców, małych ssaków i nietoperzy. Już w pierwszym sezonie odnotowano 1318 osobników należących do 130 gatunków motyli nocnych, a dominowały gatunki związane z siedliskami łąkowymi. Wśród nich znalazły się również gatunki rzadkie oraz wyspecjalizowane w wykorzystywaniu roślin zielnych.
To ważna informacja również z punktu widzenia nietoperzy, bo ćmy należą do ich podstawowych ofiar. Autorzy przypominają, że są one jednocześnie ważnymi nocnymi zapylaczami i od dziesięcioleci obserwuje się ich spadki liczebności.
Łąki mają jeszcze jedną przewagę. Gatunkowo bogata łąka może mieć od 10 do 25 gatunków roślin na metr kwadratowy podczas gdy typowy intensywnie utrzymywany trawnik lub ulepszone pastwisko często tylko 3–5 gatunków na metr kwadratowy. Problem w tym, że od lat 30. XX wieku powierzchnia takich bogatych gatunkowo łąk w Wielkiej Brytanii zmniejszyła się aż o 97%.
Dla nietoperza różnorodna łąka nie jest dekoracją. To miejsce polowania, fragment bezpiecznej trasy i element większej sieci siedlisk. Sam pojedynczy płat nie wystarczy. Najlepiej działają krajobrazy, w których łąki łączą się z żywopłotami, zadrzewieniami, sadami i innymi półnaturalnymi elementami.
Może właśnie dlatego wieczorem nad dobrze zaprojektowaną łąką zaczyna się zupełnie inne życie niż to, które widzimy w dzień.
Źródła:
Krings C.H., Darras K., Hass A., Batáry P., Fabian Y. (2022). *Not only hedgerows, but also flower fields can enhance bat activity in intensively used agricultural landscapes*. Basic and Applied Ecology, 63: 23–35.
Marshall C., Mackay D., Rosell S., Watson R., Wilkinson M., Wallis S. (2022). *Biodiversity monitoring at the King’s College wildflower meadow*. Nature in Cambridgeshire, 64.
Paniccia C. i in. (2025). *Balancing bats and agriculture: Investigating the effects of agricultural management practices on bat species diversity in mountain ecosystems*.
Rouabah A. i in. (2026). *A systematic map of agricultural practices affecting biodiversity in agricultural landscapes*.
