Pod koniec sierpnia w wielu miejscach zapada zmrok, a ludzie zamiast wracać do domów ruszają do parków, lasów, nad stawy i rzeki. Zabierają latarki i detektory ultradźwięków. Czekają, aż nad ich głowami pojawią się nietoperze. Tak wygląda dziś Międzynarodowa Noc Nietoperzy – wydarzenie organizowane w ponad 50 krajach. W 2026 roku odbywa się już po raz trzydziesty.
Historia tej inicjatywy jest szczególnie ciekawa z polskiej perspektywy, ponieważ jej korzenie prowadzą właśnie do Polski.
Prof. Bronisław W. Wołoszyn, jeden z najbardziej znanych polskich badaczy nietoperzy, wspominał, że pomysł zorganizowania Międzynarodowej Nocy Nietoperzy zaproponował wiosną 1995 roku. Ideę podjęło Centrum Informacji Chiropterologicznej Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN w Krakowie. Do badaczy nietoperzy w różnych częściach świata rozesłano informację zachęcającą do organizowania wydarzeń poświęconych tym zwierzętom. Według relacji Wołoszyna pomysł spotkał się z dużym zainteresowaniem środowiska chiropterologicznego.
Był to czas, kiedy międzynarodowa współpraca na rzecz ochrony nietoperzy nabierała rozpędu. Kilka lat wcześniej, 4 grudnia 1991 roku w Londynie, podpisano Porozumienie o ochronie populacji europejskich nietoperzy – EUROBATS. Weszło ono w życie w 1994 roku, a Polska została nim związana w maju 1996 roku. Jednym z ważnych zadań porozumienia, obok badań i bezpośredniej ochrony nietoperzy, stała się edukacja i zwiększanie społecznej świadomości dotyczącej tych zwierząt.
Dwa lata po polskiej inicjatywie, w 1997 roku, Noc Nietoperzy została wprowadzona pod auspicjami EUROBATS jako wydarzenie międzynarodowe. To właśnie ten rok przyjmuje się obecnie za początek oficjalnej historii International Bat Night. Pierwsze obchody odbyły się w 14 krajach.
Pomysł był prosty: o nietoperzach najlepiej opowiadać wtedy, kiedy można je zobaczyć i usłyszeć – po zmroku. Zamiast mówić jedynie o ich ochronie, można było wyjść z uczestnikami w teren, obserwować polujące zwierzęta i za pomocą detektorów zamieniać niesłyszalne dla człowieka ultradźwięki w dźwięki, które docierają do naszych uszu. Z czasem do nocnych spacerów dołączyły wykłady, wystawy, warsztaty i spotkania z chiropterologami.
Inicjatywa szybko przekroczyła granice Europy. EUROBATS podaje, że od 1997 roku Noc Nietoperzy organizowana była już w ponad 50 krajach. Jej termin tradycyjnie związany jest z końcem sierpnia, choć poszczególni organizatorzy mogą wybierać również inne daty.
Przez trzy dekady zmieniła się także wiedza o nietoperzach i sposoby ich badania. Detektory ultradźwięków stały się znacznie bardziej dostępne, nagrania można analizować komputerowo, a badania genetyczne pozwalają odkrywać różnice, których wcześniej nie byliśmy w stanie dostrzec. Nie zmienił się jednak podstawowy pomysł Nocy Nietoperzy – spotkanie ludzi z tymi zwierzętami w ich nocnym świecie.
W 2026 roku EUROBATS zaprasza do świętowania 30. Nocy Nietoperzy. Jednocześnie organizacja zaznacza pewną kalendarzową ciekawostkę: trzydziesta edycja przypada w 2026 roku, natomiast 30 lat od pierwszej oficjalnej Międzynarodowej Nocy Nietoperzy minie dopiero w 2027 roku. EUROBATS już zapowiada ten kolejny jubileusz.
Warto więc przy okazji tegorocznej Nocy Nietoperzy przypomnieć mniej znany fragment jej historii. Międzynarodowe wydarzenie, które dzisiaj łączy ludzi zainteresowanych nietoperzami w dziesiątkach państw, wyrosło z idei zaproponowanej w Polsce w 1995 roku przez prof. Bronisława W. Wołoszyna i rozwijanej przez krakowskie Centrum Informacji Chiropterologicznej. Dopiero później pomysł został przejęty i rozwinięty na skalę międzynarodową przez EUROBATS.
Po trzydziestu edycjach nietoperze nadal są bohaterami jednej sierpniowej nocy. A historia tego wydarzenia przypomina, że jedna z najbardziej rozpoznawalnych europejskich inicjatyw edukacyjnych poświęconych tym ssakom ma polskie korzenie.
Źródła
EUROBATS (2026). International Bat Night 2026.
EUROBATS. Introduction to the Agreement.
Wołoszyn B.W. XXI Międzynarodowa Noc Nietoperzy – Historia, Znaczenie i Aktualne Wyzwania.
Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. Międzynarodowa Noc Nietoperzy 2024.
