Kiedy wspinamy się na wysokie góry, z każdym kolejnym metrem oddech staje się coraz płytszy. Na wysokości czterech tysięcy metrów nad poziomem morza wielu ludzi odczuwa już pierwsze objawy niedotlenienia, a zdobycie kolejnych metrów wymaga coraz większego wysiłku. W takich miejscach spodziewamy się spotkać alpinistów, kozice czy orły. Mało komu przyjdzie do głowy, że niemal pięć kilometrów nad poziomem morza może odbywać się… polowanie nietoperza. Tymczasem właśnie taki niezwykły rekord udokumentowali naukowcy. Jeden z gatunków aktywnie zdobywał pokarm na wysokości 4945 m n.p.m., czyli wyżej niż wznosi się Mont Blanc – najwyższy szczyt Alp Zachodnich (4805 m n.p.m.) (Gong i in., 2022).
Bohaterem tego odkrycia jest azjatycki gatunek wieczornik olbrzymi (Ia io,) znany w literaturze anglojęzycznej jako (Great evening bat). Występuje od północnych Indii i Nepalu po południowe Chiny, Mjanmę, Laos, Wietnam i Tajlandię. Przez wiele lat uważano go za dużego nietoperza owadożernego. Dopiero badania przeprowadzone w ostatnich latach wykazały, że jesienią zmienia strategię łowiecką i potrafi polować na migrujące nocą ptaki (Gong i in., 2022).
Jeszcze niedawno naukowcy byli przekonani, że bardzo wysokie loty nietoperzy służą przede wszystkim przemieszczaniu się. Radary meteorologiczne wielokrotnie rejestrowały nietoperze lecące na wysokości kilku kilometrów, jednak nie było wiadomo, czy zwierzęta zdobywają tam pokarm, czy jedynie wykorzystują sprzyjające prądy powietrzne do szybkiego lotu (O’Mara i in., 2021). Odpowiedź przyniosły dopiero miniaturowe nadajniki GPS, które pozwoliły z niezwykłą dokładnością śledzić trasę lotu pojedynczych osobników.
Wyniki badań okazały się zaskakujące. W okresie jesiennej migracji ptaków Ia io regularnie wznosił się na wysokości, na których przelatują miliony nocnych migrantów. Średnia wysokość żerowania wynosiła około 2068 m n.p.m. jednak trzy śledzone nietoperze przekroczyły 4500 m n.p.m. Rekordzista osiągnął 4945 m n.p.m., aktywnie poszukując tam zdobyczy (Gong i in., 2022).
Skąd wiadomo, że nie był to jedynie przelot? Odpowiedź przyniosły analizy zapisów GPS, obserwacje zachowania oraz badania pokarmu. Wszystkie wskazywały, że nietoperze właśnie na tych wysokościach polowały. Ich ofiarami nie były owady, lecz niewielkie ptaki wróblowe odbywające nocną migrację. To jedno z najbardziej niezwykłych zachowań łowieckich opisanych u nietoperzy i zarazem pierwszy tak dobrze udokumentowany przykład regularnego polowania na ptaki na tak dużej wysokości (Gong i in., 2022).
Lot na wysokości blisko pięciu kilometrów nad poziomem morza oznacza ogromne wyzwanie. Powietrze zawiera tam znacznie mniej tlenu, ciśnienie atmosferyczne jest dużo niższe, a temperatura wyraźnie spada. Dla większości ssaków takie warunki oznaczałyby ogromny wysiłek. Analizy genomu wykazały jednak, że Ia io posiada przystosowania związane z tolerancją niedotlenienia, wydajniejszym pozyskiwaniem energii i intensywnym metabolizmem, co pozwala mu funkcjonować w środowisku niedostępnym dla większości innych nietoperzy (Gong i in., 2022).
Badacze odnotowali również imponujące prędkości lotu. W czasie pogoni za zdobyczą nietoperze osiągały nawet 143,7 km/h, co czyni Ia io jednym z najszybszych latających ssaków poznanych przez naukę (Gong i in., 2022).
Czy podobne rekordy mogą należeć do gatunków żyjących w Polsce? Dotychczas nic na to nie wskazuje. Nasze nietoperze żerują zwykle od kilku do kilkudziesięciu metrów nad ziemią, a nawet borowce, które należą do najwyżej latających europejskich gatunków, nie zostały dotąd zaobserwowane podczas aktywnego żerowania na wysokościach zbliżonych do 4945 m n.p.m. (O’Mara i in., 2021).
To odkrycie pokazuje, jak wiele tajemnic wciąż kryje świat nietoperzy. Jeszcze kilkanaście lat temu mało kto przypuszczał, że niewielki ssak będzie regularnie polował wyżej niż wznosi się najwyższy szczyt Alp. Być może podobnych niespodzianek czeka na odkrycie jeszcze więcej – trzeba tylko nauczyć się zaglądać tam, gdzie dotąd nikt nie szukał.
Grafike do tekstu wygenerowała sztuczna inteligencja.
Źródła
Gong L., Geng Y., Wang Z. i in. (2022). Behavioral innovation and genomic novelty are associated with the exploitation of a challenging dietary opportunity by an avivorous bat. iScience, 25(9), 104973.
O’Mara M.T., Amorim F., Scacco M. i in. (2021). *Bats use topography and nocturnal updrafts to fly high and fast*. Current Biology, 31.
