Kiedy myślimy o szopie praczu, przed oczami staje nam sympatyczne zwierzę z charakterystyczną czarną maską na pysku. Filmy pokazujące jego zręczne łapy i niezwykłą pomysłowość biją rekordy popularności w Internecie. Za tym niewinnym wizerunkiem kryje się jednak jeden z najbardziej ekspansywnych gatunków obcych w Europie. Naukowcy od lat ostrzegają, że szop pracz stanowi zagrożenie dla wielu rodzimych zwierząt. Dopiero niedawno okazało się, że na jego liście ofiar znalazły się również hibernujące nietoperze. Do tego odkrycia doszło w rezerwacie Nietoperek .
Nietoperek to rozległy system podziemnych korytarzy i schronów Międzyrzeckiego Rejonu Umocnionego. Każdej zimy gromadzi się tu ponad 38 tysięcy nietoperzy, co czyni to miejsce jednym z największych zimowisk w Europie.
Przez wiele lat wydawało się, że największym zagrożeniem dla zimujących nietoperzy są ludzie niepokojący je podczas hibernacji. Wszystko zmieniło się, gdy podczas kontroli podziemi badacze zaczęli znajdować odchody szopa pracza (Procyon lotor). Analiza 67 próbek zebranych zimą 2016–2017 wykazała, że aż 96% możliwych do oznaczenia szczątków należało do nietoperzy. Był to pierwszy jednoznaczny dowód naukowy, że szopy pracze aktywnie polują na hibernujące nietoperze.
Odkrycie polskich badaczy szybko zwróciło uwagę chiropterologów z całej Europy. Autorzy publikacji podkreślili, że jest to pierwszy udokumentowany na naszym kontynencie przypadek regularnego drapieżnictwa szopa pracza na zimujących nietoperzach.
Podobne zachowanie opisano wcześniej w Kanadzie podczas epidemii zespołu białego nosa (White‑Nose Syndrome, WNS). Szopy pracze regularnie odwiedzały wejściowe odcinki jaskiń, gdzie zjadały martwe oraz osłabione nietoperze, które hibernowały nisko na ścianach lub leżały na podłożu. Badacze oszacowali, że mogły usunąć z jaskini ponad 3 tysiące osobników, co mogło prowadzić do zaniżenia szacunków śmiertelności powodowanej przez chorobę.
Dlaczego hibernujące nietoperze są tak łatwym łupem? W czasie hibernacji wybudzenie trwa długo i pochłania ogromne ilości energii. Zaatakowany nietoperz najczęściej nie jest w stanie szybko odlecieć ani skutecznie uciec przed drapieżnikiem.
Szop pracz szybko nauczył się wykorzystywać warunki panujące w rezerwacie. W podziemnych korytarzach regularnie pojawiały się hibernujące nietoperze zawieszone nisko na ścianach lub osobniki, które spadły na posadzkę i nie zdążyły jeszcze wybudzić się z hibernacji. Dla drapieżnika było to łatwo dostępne źródło pokarmu, dlatego po odkryciu takiego miejsca wracał tam wielokrotnie. Obecność nocka dużego w diecie szopa prawdopodobnie wynikała z tego, że ofiarami padały również osobniki, które spadły z miejsc hibernacji i nie były w stanie uciec.
W przeciwieństwie do obserwacji kanadyjskich, dotyczących przede wszystkim nietoperzy osłabionych chorobą, badania w rezerwacie Nietoperek pokazały, że gatunek inwazyjny, jakim jest szop pracz w Polsce, może skutecznie wykorzystywać zimowiska nietoperzy jako łatwo dostępne źródło pokarmu.
Pod ziemią, w ciszy dawnych fortyfikacji, każdego roku rozgrywa się walka o przetrwanie. Odkrycie polskich badaczy wpisuje się w nieliczne światowe obserwacje pokazujące, że szopy pracze potrafią wykorzystywać zimowiska nietoperzy jako łatwo dostępne źródło pokarmu. W Polsce ma to szczególne znaczenie, ponieważ dotyczy gatunku inwazyjnego.
Fot. Grzegorz Błachowski. Na zdjęciu: Jan Cichocki i Katarzyna Janik-Superson podczas badań w Międzyrzeckim Rejonie Umocnionym.
Źródła
Cichocki J., Ważna A., Bator-Kocoł A., Lesiński G. i wsp. (2021). Predation of invasive raccoon (Procyon lotor) on hibernating bats in the Nietoperek reserve in Poland. Mammalian Biology 101: 57–62.
McAlpine D.F., Vanderwolf K.J., Forbes G.J., Malloch D. (2011). Consumption of Bats (Myotis spp.) by Raccoons (Procyon lotor) During an Outbreak of White‑Nose Syndrome in New Brunswick, Canada: Implications for Estimates of Bat Mortality. Canadian Field‑Naturalist 125(3): 257–260.
Główny Inspektorat Ochrony Środowiska. Szop pracz (Procyon lotor) – gatunek obcy stwarzający zagrożenie dla Unii Europejskiej.
@obserwujący
