Czy nietoperze tęsknią za swoimi bliskimi? Czy samica, która straciła młode, odczuwa smutek? Zaczęłam szukać odpowiedzi w publikacjach naukowych. Okazało się, że choć o więziach społecznych nietoperzy wiemy coraz więcej, ich reakcje na śmierć innych osobników pozostają słabo poznane.
Jedna z najbardziej poruszających historii wydarzyła się w 2019 roku w kolonii wampirów zwyczajnych (Desmodus rotundus). Badacze obserwowali samicę o imieniu Lilith, która urodziła młode. W tej samej kolonii żyła inna samica, oznaczona jako BD. Nie były spokrewnione, ale łączyła je bliska relacja. Wzajemnie pielęgnowały sobie futro i dzieliły się pokarmem.
Dziewiętnaście dni po porodzie Lilith zmarła. Opiekę nad osieroconym młodym przejęła BD. Karmiła je mlekiem i pielęgnowała jego futro. W kolonii znajdowało się jeszcze dwadzieścia innych dorosłych samic, ale żadna nie zwiększyła opieki nad sierotą w podobnym stopniu (Razik i in., 2021).
Przyznam, że ta historia zatrzymała mnie na dłużej. Nie dlatego, że dowodzi przeżywania żałoby. Autorzy nie badali emocji BD po śmierci Lilith. Zainteresowało mnie przede wszystkim to, że opiekę nad młodym przejęła samica, która nie była jego matką ani krewną.
Wampiry zwyczajne tworzą trwałe relacje społeczne. Dzielą się pokarmem także z niespokrewnionymi osobnikami, a wzajemna pielęgnacja futra jest jednym ze sposobów podtrzymywania tych znajomości (Wilkinson i in., 2016; Carter i Leffer, 2015). Samice mające więcej takich partnerów mogą liczyć na pomoc również wtedy, gdy jeden z nich przestaje dzielić się pokarmem (Carter i in., 2017).
Postanowiłam więc sprawdzić, jak na śmierć bliskich reagują inne ssaki społeczne. U szympansów obserwowano samice, które nadal nosiły ciała swoich zmarłych młodych, niekiedy przez wiele tygodni lub miesięcy (Soldati i in., 2022). Podobne zachowania opisano u koczkodanów zielonych. Samice pielęgnowały martwe młode, odpędzały od nich muchy i przez pewien czas nosiły ich ciała (Botting i van de Waal, 2020).
Czy można nazwać to żałobą? Naukowcy są ostrożni. Nie możemy bezpośrednio sprawdzić, co odczuwa zwierzę po stracie bliskiego osobnika. Możemy natomiast obserwować zmiany w jego zachowaniu, aktywności i relacjach społecznych. Trudniej ustalić, czy wynikają one z utrzymywania się zachowań opiekuńczych, nierozpoznania śmierci, czy z emocjonalnej reakcji na stratę.
A co z nietoperzami? W dostępnej mi literaturze nie znalazłam badań systematycznie opisujących ich zachowanie wobec martwych członków kolonii. Nie wiem więc, czy samica poszukuje zmarłego młodego, jak nietoperz reaguje na śmierć wieloletniego towarzysza ani czy taka strata wpływa na jego późniejsze zachowanie.
Kiedy myślę o naszych koloniach nocków, karlików czy gacków, zastanawiam się, ile podobnych zachowań umyka naszej uwadze. Podczas badań terenowych zwykle liczymy nietoperze, kontrolujemy schronienia i obserwujemy rozród. Śledzenie relacji między konkretnymi osobnikami przez wiele lat jest znacznie trudniejsze. Nietoperze prowadzą nocny tryb życia, często ukrywają się w niedostępnych miejscach, a rozpoznawanie poszczególnych zwierząt wymaga specjalnych metod.
Być może dlatego tak niewiele wiemy o tym, co dzieje się w kolonii, kiedy zabraknie jednego z jej członków. To, że dotąd nie opisaliśmy takich zachowań, nie znaczy, że one nie występują. Ale nie możemy też zakładać ich istnienia bez odpowiednich badań.
Czy nietoperze przeżywają żałobę? Na razie nie znamy odpowiedzi. Osobiście nie zdziwiłabym się, gdyby przyszłe badania wykazały podobne reakcje przynajmniej u niektórych gatunków. To jednak moje przypuszczenie.
Najbardziej zapadła mi w pamięć historia Lilith i BD. Jedna samica umarła, a druga zaopiekowała się jej młodym.
Nie wiemy, co BD odczuwała po śmierci towarzyszki. Wiemy za to, co zrobiła.
Fot. Katarzyna Thor
—
Literatura
1. Razik I. i in. (2021). Non-kin adoption in the common vampire bat. Royal Society Open Science. DOI: https://doi.org/10.1098/rsos.201927
2. Wilkinson G.S. i in. (2016). Non-kin cooperation in bats. Philosophical Transactions of the Royal Society B. DOI: https://doi.org/10.1098/rstb.2015.0095
3. Carter G.G., Leffer L. (2015). Social Grooming in Bats: Are Vampire Bats Exceptional? PLOS ONE. DOI: https://doi.org/10.1371/journal.pone.0138430
4. Carter G.G. i in. (2017). Social bet-hedging in vampire bats. Biology Letters. DOI: https://doi.org/10.1098/rsbl.2017.0112
5. Soldati A. i in. (2022). Dead-infant carrying by chimpanzee mothers in the Budongo Forest. Primates. DOI: https://doi.org/10.1007/s10329-022-00999-x
6. Botting J., van de Waal E. (2020). Reactions to infant death by wild vervet monkeys. Primates. DOI: https://doi.org/10.1007/s10329-020-00851-0
