Niepozorny dom jednorodzinny w Łazach (województwo śląskie) skrywa pod swoim dachem jedną z największych kolonii rozrodczych nocka orzęsionego w Polsce. Każdego roku na strych wracają setki tych rzadkich i zagrożonych nietoperzy, aby wydać na świat młode. Obecnie kolonia liczy ponad sześćset osobników i ma ogromne znaczenie dla ochrony tego gatunku.
Dla gospodarzy obecność tak licznej kolonii oznaczała konieczność pogodzenia codziennego życia z ochroną tych niezwykłych lokatorów. Strych służył im do przechowywania różnych rzeczy, jednak z czasem gromadzące się guano zaczęło niszczyć warstwę ocieplenia i zanieczyszczać znajdujące się tam przedmioty. Właściciele nie chcieli pozbywać się nietoperzy. Szukali rozwiązania, które pozwoliłoby zachować kolonię, a jednocześnie nadal korzystać ze strychu.
Poszukując pomocy trafili do Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Nietoperzy. Wspólnie opracowano rozwiązania, które pozwoliły zabezpieczyć kolonię nocków orzęsionych, ograniczyć uciążliwości związane z ich obecnością oraz zachować możliwość korzystania ze strychu przez mieszkańców. Od tego momentu organizacja sprawuje opiekę nad kolonią, prowadzi monitoring stanowiska, kontroluje liczebność nietoperzy oraz nadzoruje działania służące poprawie warunków ich bytowania.
Działania w kolonii nietoperzy sfinansowane zostały w ramach projektu Bat Grants. Pierwszy etap prac (w latach 2023-2024) pozwolił ograniczyć najbardziej uciążliwe skutki obecności kolonii. Wykonano platformę przechwytującą guano i przygotowano elementy poprawiające warunki bytowania nietoperzy. Drugi etap (2025-2026) objął jeszcze większy zakres prac, dzięki którym poprawiono zarówno warunki panujące na strychu, jak i bezpieczeństwo kolonii. W ramach remontu wykonano system wentylacji grawitacyjnej ograniczający przegrzewanie pomieszczenia podczas letnich upałów. Zamontowano specjalne nisze zapewniające nietoperzom schronienie w chłodniejsze dni, zainstalowano zbiornik z glikolem stabilizujący temperaturę, wykonano zabezpieczenia chroniące konstrukcję budynku przed przedostawaniem się guana, zaciemniono wnętrze roletami oraz uruchomiono monitoring z kamerą na podczerwień i czujnikami temperatury.
Kiedy prace zakończono w kwietniu 2026 roku, nikt nie przypuszczał, że już kilka tygodni później początek lata okaże się rekordowo gorący. Na nieużytkowych strychach temperatura może być znacznie wyższa niż na zewnątrz, a dla kolonii rozrodczych nietoperzy przegrzanie stanowi jedno z największych zagrożeń. Samice wychowujące młode są w tym okresie szczególnie wrażliwe na ekstremalne warunki.
Właśnie wtedy okazało się, jak ważne były wykonane wcześniej prace. System wentylacji, zaciemnienie okien oraz rozwiązania stabilizujące temperaturę ograniczyły nagrzewanie się strychu i stworzyły nietoperzom bezpieczniejsze warunki do wychowania młodych. Remont, który początkowo miał przede wszystkim ułatwić wspólne funkcjonowanie ludzi i nietoperzy, stał się jednocześnie ochroną kolonii przed skutkami coraz częściej występujących fal upałów.
Efekty prowadzonych działań są wyraźnie widoczne. Liczebność kolonii wzrosła z około czterystu do ponad sześciuset osobników, co potwierdza, że odpowiednio zaplanowane działania ochronne przynoszą wymierne rezultaty. Historia kolonii nietoperzy z Łaz pokazuje, że dzięki współpracy właścicieli budynku i Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Nietoperzy możliwe jest pogodzenie ochrony przyrody z codziennym życiem mieszkańców. To przykład, że nawet w prywatnym domu można stworzyć miejsce, w którym ludzie i jedne z najrzadszych polskich zwierząt mogą bezpiecznie funkcjonować pod jednym dachem. Remont kolonii nocka orzęsionego w Łazach został zrealizowany dzięki dofinansowaniu w ramach Programu Bat Grants, ze środków Komisji Europejskiej w ramach projektu nr LIFE20 NAT/PL/001427 (LIFE+ PODKOWIEC TOWERS). Działania tego projektu na terenie Polski dofinansowane są z Instrumentu Finansowego LIFE oraz przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.
