Szlakiem podkowca

Forum.Przyroda.org

Kontakt

Jolanta Węgiel
Wydział Leśny
Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu
ul. Wojska Polskiego 28
60-651 Poznań

Mapa strony

  • Unique Visitor:105,476
  • Visitors:
    • Today:286
    • This year:679,703
Abstract: Author presents literature data and own studies’ results on morphology and histology of bats alimentary tract. In European species (exclusively insectivorous) ratio of body length to the alimentary tract length varies from 1:4,1 in M. daubentonii to 1:2,8 in Plecotus auritus and 1:2,7 in Barbastella barbastellus. Among non-European species, frugivorous Rousettus aegyptiacus (Megachiroptera) has the alimentary tract 7,1 times longer than the body, while insectivorous Microchiroptera – 0,9 (Rhinopoma hardwickei) to 2,5 times longer than the body. The ratio of alimentary tract length to the body length is connected wih percentage of indigestible components of food.
 
Przewód pokarmowy kręgowców to jedyne miejsce bezpośredniego przetwarzania pokarmu i wchłaniania składników odżywczych. Sprawność tego narządu ma kluczowe znaczenie dla podstawowych funkcji życiowych organizmu, gdyż efektywność asymilacji energii decyduje o tempie wzrostu organizmu, zdolności do rozmnażania i sukcesie rozrodczym. Wśród zwierząt szczególnie ciekawe jako przedmiot badań anatomicznych i histologicznych przewodu pokarmowego okazują się grupy taksonomiczne z gatunkami odżywiającymi się pokarmem o zróżnicowanej kaloryczności. Grupą najbardziej plastyczną wśród ssaków pod względem wykorzystywanych źródeł pokarmu są nietoperze. Specjalizacje pokarmowe w obrębie Chiroptera obejmują szerokie spektrum pokarmów – od roślinnych, takich jak pyłek, nektar, owoce, do zwierzęcych – owady, drobne kręgowce, krew ssaków i ptaków. Brak jedynie gatunków typowo roślinożernych odżywiających się pokarmem z dużą zawartością błonnika. Zapewne wynika to z dynamiki trawienia trudnostrawialnego błonnika i związanymi z tym ograniczeniami masy przewodu pokarmowego jako funkcji przystosowawczej do lotu. Bogata literatura oraz badania autora dotyczące nocka rudego Myotis daubentonii, gacka brunatnego Plecotus auritus oraz mopka Barbastella barbastellus przedstawiają zakres adaptacji w obrębie poszczególnych odcinków przewodu pokarmowego związanych ze zróżnicowaną strategią żerowania, kalorycznością oraz specyfiką pokarmu. 
 
Wśród badanych przez autora gatunków nietoperzy najdłuższy przewód pokarmowy stwierdzono u nocka rudego – względna jego długość wyrażona stosunkiem do długości ciała osiągnęła wartość 1:4,1. Wyraźnie mniejsze wartości przyjmował omawiany wskaźnik u gacka (1:2,8) oraz u mopka (1:2,7). 
Dla porównania, owocożerny przedstawiciel Megachiroptera, Rousettus aegyptiacus, posiada przewód pokarmowy 7,1 raza dłuższy niż długość ciała, podczas gdy owadożerni przedstawiciele Microchiroptera mają przewody pokarmowe od 0,9 (Rhinopoma hardwickei) do 2,5 (Rhinolophus hilldebrandti) raza dłuższe niż długość ciała. Z powyższego zestawienia wynika, że dane uzyskane dla gacka i mopka są typowe dla nietoperzy owadożernych, zaś wykazana długość przewodu pokarmowego nocka rudego jest wyraźnie większa. Zgodnie z ogólną zasadą, że dłuższy przewód pokarmowy posiadają zwierzęta odżywiające się pokarmem zawierającym więcej trudnostrawialnych składników, oczekiwać należy różnic w diecie badanych gatunków. Rzeczywiście, podstawą diety gacka brunatnego są relatywnie duże (preferowane), o dużej zawartości tłuszczu, nocne motyle Lepidoptera; podobny skład diety obserwowano u mopka. Nocek rudy jest natomiast łowcą oportunistycznym, łowiącym drobne muchówki Diptera – pokarm, w którym objętościowo dominuje składnik trudnostrawialny (chityna).
 
Szczegółowe badania histologiczne umożliwiły określenie modelu powierzchni wewnętrznej jelita oraz obliczenie rzeczywistych rozmiarów powierzchni trawienno-chłonnej, co było podstawą obliczenia funkcji tej powierzchni w odniesieniu do masy ciała.