Szlakiem podkowca

Forum.Przyroda.org

Kontakt

Jolanta Węgiel
Wydział Leśny
Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu
ul. Wojska Polskiego 28
60-651 Poznań

Mapa strony

  • Unique Visitor:117,092
  • Visitors:
    • Today:714
    • This year:738,662
Abstract. Puszcza Darżlubska is the northernmost forest complex in Poland, placed in the Pomeranian Lake District. We studied the species composition, structure and dynamics of local bat community. Bats were mist-netted and observed using ultrasound detectors. Also bat and bird boxes, lofts and cellars were controlled.
 
Eight species occurred there: Myotis daubentonii, Myotis nattereri, Vespertilio murinus, Eptesicus serotinus, Pipistrellus pipistrellus, Pipistrellus nathusii, Nyctalus noctula and Plecotus auritus. Six of them breed in this forest. In close neighbourhood we found also a colony (ca 130 individuals) of the ninth species – Myotis myotis. In sample from mist-netting Myotis daubentonii and Nyctalus noctula were the dominants. In bird and bat boxes Pipistrellus nathusii was the most numerous species. Pipistrellus were also dominants in feeding areas out of waters. We found the significant differences in community structure on various types of waters. On the forest river Myotis daubentonii and Pipistrellus pipistrellus were the dominants, but on the retention reservoir (placed on a large clearing) – Nyctalus noctula and Pipistrellus nathusii. These differences were probably connected with the type of landscape of surrounding waters (preferred by bats of different hunting strategies) and age of artificial water reservoirs. Dominance structure were changing during the summer season (July – August) – it was probably a result of different resistance for weather conditions in dominant species.
 
We compared the forearm lengths of Myotis daubentonii and Pipistrellus nathusii from Puszcza Darżlubska and more southerly located Iławski Lakeland Park. Bats from the former area are significantly larger than bats from the latter one. Also biometrical aspects of sexual dimorphism in the most numerous species were studied.
 
Badania nad chiropterofauną Puszczy Darżlubskiej, najdalej na północ wysuniętego, zwartego kompleksu leśnego Polski, rozpoczęto w 1998 r. Jednym z celów badań było ustalenie różnic w strukturze dominacji zespołu nietoperzy żerujących nad różnymi typami wód, jak również uzyskania danych na temat rzeczywistego zróżnicowania gatunkowego chiropterofauny Puszczy, jako swoistej „powierzchni próbnej” dla Pomorza Gdańskiego – jednego z najsłabiej poznanych chiropterologicznie rejonów Polski. Podstawowym źródłem materiałów były odłowy w sieci (w 1999 po 11 nocy na każdym z 3 wytypowanych stanowisk – rzece). Co 10 – 14 dni kontrolowano też 68 skrzynek dla nietoperzy w borze świeżym i lesie dębowo-bukowym. Przeprowadzono również jednorazowe kontrole strychów, skrzynek dla ptaków i piwnic przydomowych. Prowadzono także całonocne nasłuchy detektorowe.
 
Na terenie Puszczy Darżlubskiej stwierdzono 8 gatunków nietoperzy: nocka rudego Myotis daubentonii, nocka Natterera Myotis nattereri, mroczka posrebrzanego Vespertilio murinus, mroczka późnego Eptesicus serotinus, karlika malutkiego Pipistrellus pipistrellus, karlika większego Pipistrellus nathusii, borowca wielkiego Nyctalus noctula i gacka brunatnego Plecotus auritus. Rozród stwierdzono dla nocka rudego, mroczka późnego, karlika malutkiego, karlika większego, borowca wielkiego i gacka brunatnego. Na uwagę zasługuje też obecność w bezpośrednim sąsiedztwie Puszczy (kościół farny w Wejherowie) kolonii rozrodczej nocka dużego Myotis myotis liczącej ok. 130 osobników.
 
W odłowach dominował nocek rudy i borowiec wielki, przy czym wykazano istotne statystycznie różnice we frekwencji najliczniejszych gatunków nad poszczególnymi zbiornikami wodnymi. Nad rzeką Redą dominował nocek rudy, zaś najliczniejszą domieszkę stanowił karlik malutki. Nad leśnym zbiornikiem retencyjnym dominował borowiec wielki i karlik większy, zaś na położonym w sąsiedztwie wsi zbiorniku przeciwpożarowym – borowiec wielki i mroczek późny. Postawiono hipotezę o zależności struktury zespołu nietoperzy nad zbiornikiem lub ciekiem od krajobrazu otoczenia (zwarty drzewostan lub otwarta przestrzeń) preferowanego przez gatunki o różnych strategiach łowieckich i od wieku zbiornika.
 
Poza zbiornikami wodnymi dominowały karliki (zwłaszcza większy) i borowiec wielki, co wykazano za pomocą nasłuchów detektorowych.
 
Struktura zespołu wykazywała zmienność sezonową, co związane jest prawdopodobnie ze zróżnicowaną odpornością poszczególnych gatunków nietoperzy na warunki pogodowe.
 
Budki dla ptaków i nietoperzy zasiedlone były przez karlika większego (haremy) i gacka brunatnego (pojedyncze dorosłe samce, raz – kolonia rozrodcza). Szczyt liczebności karlika większego w budkach przypadał na II połowę lipca. Na strychach budynków znaleziono kolonie rozrodcze gacka brunatnego i karlika malutkiego. Zimowanie wykazano dla trzech gatunków: gacka brunatnego, nocka Natterera i nocka rudego.
Dla karlika większego, nocka rudego i borowca wielkiego opracowano charakterystyki biometryczne populacji. Przeanalizowano różnice w rozmiarach i ciężarze ciała między płciami i klasami wieku. Porównanie populacji karlika większego i nocka rudego z Puszczy Darżlubskiej i położonego dalej na południe Iławskiego Parku Krajobrazowego (IPK) wykazało, że osobniki z terenu Puszczy charakteryzują się dłuższymi przedramionami, niż te z terenu IPK.