Szlakiem podkowca

Forum.Przyroda.org

Kontakt

Jolanta Węgiel
Wydział Leśny
Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu
ul. Wojska Polskiego 28
60-651 Poznań

Mapa strony

  • Unique Visitor:128,681
  • Visitors:
    • Today:3,717
    • This year:757,926
Ze względów praktycznych, liczenia nietoperzy w trakcie hibernacji prowadzone są prawie wyłącznie w obiektach podziemnych, w których ustalenie dokładnej (lub w miarę dokładnej) liczby nietoperzy jest stosunkowo łatwe. Ich podstawową zaletą jest to, że prowadzenie takiej inwentaryzacji nie wymaga kosztownego wyposażenia ani specjalnych umiejętności (poza umiejętnością rozpoznawania gatunków nietoperzy), dzięki czemu mogą być wykonywane również przez amatorów. Ograniczeniem jest natomiast fakt, że dane zebrane w ten sposób dotyczą tylko niewielkiej liczby gatunków – nie obejmują nietoperzy zimujących poza Polską lub spotykanych zimą w naszym kraju sporadycznie (gatunki wędrowne: borowiec wielki, borowiaczek, karlik malutki, karlik większy) oraz zimujących w innych typach kryjówek, np. głębokie zakamarki w budynkach (mroczek posrebrzany, mroczek późny, borowiec wielki) lub dziuple, które są zazwyczaj niedostępne dla prowadzących liczenia.
 
Ponieważ monitoring nietoperzy hibernujących w podziemiach realizowany jest już od kilkunastu lat, zasady proponowane obecnie muszą być zgodne z tymi, które obowiązują dotychczas.
 
Wybierając obiekty do tego monitoringu należy starać się, aby grupy zimowisk składające się z wielu obiektów, zwłaszcza położonych blisko siebie, kontrolowane były w całości (np. forty modlińskie, forty w Poznaniu, jaskinie rezerwatu Sokole Góry, jaskinie na Wyżynie Wieluńskiej). Każdy taki kompleks powinien być kontrolowany w całości w możliwie jednym terminie. Bardzo wskazane jest objęcie monitoringiem również zimowisk grupujących niewielkie liczby nietoperzy, np. przydomowych piwnic, studni czy dawnych schronów bojowych.
 
Poniżej przedstawiamy podstawowe zasady prowadzenia monitoringu nietoperzy zimujących: 
Liczenia powinny być prowadzone bez zdejmowania nietoperzy ze ścian kryjówki (wyjątek – stwierdzenie osobników obrączkowanych, o ile odczytanie obrączki nie jest możliwe bez budzenia zwierzęcia).
 
Termin liczeń: 15 I – 20 II. Termin ten jest szerszy niż zakładany do tej pory (1-15 II), jednak utrzymanie dotychczasowego stało się niemożliwe ze względu na dużą liczbę obiektów oraz niewielką liczbę osób, mogących takie liczenia prowadzić. Proponujemy zatem, aby w miarę możliwości starać się utrzymać dotychczasowy termin liczeń (1 – 15 II), natomiast w przypadku niemożności jego dochowania, dla każdego obiektu ustalić piętnastodniowy termin, w którym będą prowadzone liczenia (np.: jaskinia Mała: 15 I – 29 I, jaskinia Średnia: 22 I – 5 II, jaskinia Duża: 26 I – 9 II, jaskinia Wielka: 6 II – 20 II). Chodzi o to, aby w danym obiekcie nie prowadzić liczeń w jednym roku w połowie stycznia, a w innym w połowie lutego. W efekcie uzyskamy większą porównywalność wyników przynajmniej w jednym obiekcie.
 
Ciągłość prowadzenia obserwacji w danym obiekcie. Bardzo ważną zasadą jest prowadzenie liczeń każdego roku w tych samych obiektach. Należy zatem ustalić, które obiekty będziemy w stanie objąć monitoringiem. Kontrolą powinny być objęte wszystkie zimowiska gromadzące znaczne liczby nietoperzy (ponad 50 osobników) oraz część obiektów, w których zimuje niewiele nietoperzy. Oczywiście w kolejnych latach można dołączać do listy obiektów monitorowanych nowe zimowiska.
 
W miarę możliwości kontrolę danego obiektu powinny przeprowadzać co roku te same osoby. Liczący, w ciągu pierwszych kilku sezonów poznaje obiekt, zna rozmieszczenie np. szczelin, w których mogą zimować nietoperze. Jeśli musi nastąpić zmiana liczącego, dobrze by było, żeby zastąpił go ktoś, kto uprzednio towarzyszył mu w przynajmniej 1-2 liczeniach.
 
Zdarza się, że w obiekcie już od jakiegoś czasu kontrolowanym „odkrywa się” nowy fragment (szczelinę, korytarz, szyb etc.), w którym zimuje znaczna liczba nietoperzy. Hibernujące w takim fragmencie nietoperze należy notować oddzielnie (np.: Sztolnia w Kozich Chrzeptach – 45 mopków, w tym 20 w szybie). Pozwoli to po kilku sezonach oszacować błąd, jaki popełnialiśmy pomijając dotąd to miejsce. Prowadząc liczenia w dużych obiektach, dobrze jest nietoperze notować wg wcześniejszego podziału tego obiektu na mniejsze sekcje.
 
W związku z rozwojem cyfrowych metod mapowania i obróbki danych oraz wzrastającą dostępnością do odbiorników GPS, wskazane jest, aby dla wszystkich zimowisk, poza opisowym określeniem ich lokalizacji oraz wskazaniem kwadratu UTM, podawać także ich dokładne współrzędne geograficzne, za które należy w uproszczeniu przyjąć współrzędne głównego wlotu do danego obiektu.
Bardzo cenne byłoby, przynajmniej w niektórych zimowiskach, ustalenie drugiego terminu liczeń, np. w okresie szczytu liczebności. W wielu obiektach, w których dominują nocki duże i nocki Natterera, przypada on na początek marca. Z kolei tam, gdzie dominuje nocek rudy, szczyt liczebności często ma miejsce późną jesienią. Takie rozwiązanie jest też sugerowane przez Rezolucję nr 2/1998 Porozumienia o Ochronie Europejskich Populacji Nietoperzy.
 
Marek Kowalski, Grzegorz Lesiński, Warszawa