Szlakiem podkowca

Forum.Przyroda.org

Kontakt

Jolanta Węgiel
Wydział Leśny
Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu
ul. Wojska Polskiego 28
60-651 Poznań

Mapa strony

  • Unique Visitor:156,739
  • Visitors:
    • Today:127
    • This year:922,236
Monitoring liczebności kolonii rozrodczych nietoperzy pozwala na poznanie zmian liczby samic przystępujących do rozrodu w danej kryjówce lub na danym terenie, a także czynników ograniczających rozwój tych kolonii. Niestety, napotykamy w tym przypadku na większe trudności niż zimą. W okresie rozrodu, czyli późną wiosną i latem, nietoperze ukrywają się w miejscach trudno dostępnych. Poza tym, podczas prowadzenia obserwacji, bardzo trudna jest dokładna ocena udziału młodych w zwartej grupie nietoperzy. Najcenniejszą informacją jest liczba dorosłych samic, a zatem liczenia powinny być prowadzone wtedy, gdy kolonie rozrodcze są w pełni uformowane, i w okresie uniemożliwiającym pomylenie osobników dorosłych i młodych. Dla różnych gatunków optymalny termin liczenia jest odmienny. Z zasady wykonujemy tylko jedno liczenie w ciągu roku.
 
Najłatwiejsze jest policzenie nietoperzy zasiedlających strychy i nie kryjących się w miejscach niedostępnych (podkowiec mały, nocek duży). Najlepiej liczenie przeprowadzić przed porodami lub wkrótce po nich (oczywiście z zachowaniem daleko idącej ostrożności, aby nie niepokoić nadmiernie samic), aby zminimalizować kłopoty z odróżnieniem osobników młodych od dorosłych. Dla podkowca małego i nocka dużego optymalnym terminem jest druga połowa czerwca. Jednak, nawet w przypadku gatunków nie ukrywających się w szczelinach, policzenie osobników wylatujących z kolonii jest bardzo wskazane. Zwłaszcza w przypadku dużych kolonii (np. nocka dużego), przeliczenie ich ruchliwych skupień bywa kłopotliwe. Pomocne jest także wejście na strych po takim zewnętrznym liczeniu i policzenie nietoperzy, które pozostały z młodymi.
 
Podczas kontroli strychu ważne jest zachowanie ciszy i rozpoczynanie liczenia od miejsca największej koncentracji nietoperzy (jeśli je znamy). Zaniepokojenie kolonii może spowodować, że zanim dojdziemy do miejsca jej przebywania, część osobników zdąży się ukryć w załomach ścian i szczelinach. W miarę możliwości należy wybrać na liczenia dni chłodne – nietoperze są wtedy mniej ruchliwe, często zbite w grupy i nie płoszą się tak szybko jak przy wyższych temperaturach. W przypadku kolonii nocka orzęsionego jest to chyba jedyna skuteczna metoda. Gatunek ten jest niezwykle płochliwy, a ma ten zwyczaj, że cała kolonia przebywająca w jednym miejscu podrywa się do lotu podczas zbliżania się do niej obserwatora. Jeśli posiadamy noktowizory, wskazane jest przeprowadzenia liczenia za ich pomocą, dzięki czemu unikamy używania płoszącego nietoperze światła widzialnego. Niestety, nie we wszystkich typach schronień noktowizory dają techniczne możliwości policzenia nietoperzy. Najlepsze do tego celu są urządzenia o niewielkim przybliżeniu, dające ostry obraz ze stosunkowo małej odległości oraz posiadające własne źródło światła podczerwonego.
 
W przypadku pozostałych gatunków zalecane jest wyłącznie liczenie nietoperzy wylatujących z kryjówki. Jest ono bardziej czasochłonne – podczas jednego wieczoru można policzyć nietoperze tylko w jednej kryjówce, a ponadto niezbędna jest pomoc innych osób, gdyż nietoperze najczęściej wylatują kilkoma otworami. Liczenie powinno być przeprowadzone albo przed porodami, albo gdy młode są już podrośnięte, ale jeszcze nie lotne (ok. 2 tygodnie po porodach). Pomiędzy tymi okresami część samic pozostaje w kryjówce z nowonarodzonymi młodymi.
 
Marek Kowalski, Grzegorz Lesiński, Warszawa